* ( بِما رَحُبَتْ وَضاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ وَظَنُّوا أَنْ لا مَلْجَأَ مِنَ الله إِلَّا إِلَيْه ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا إِنَّ الله هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ) * توبه : 117 - 118 آيهء شريفه كاملا صريح و روشن است :
كه توبهء بنده ميان دو توبهء خداوند است :
يعنى اوّل خدا به بنده ميگردد و به او توفيق توبه ميدهد ، سپس بنده توبه مىكند آنگاه خدا توبه كرده و آن را مىپذيرد و بنده را مورد بخشودگى و مرحمت قرار ميدهد * ( ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا ) * پس توبهء بنده محفوف به دو توبهء خداست . معنى آيه چنين است : پس به آنها بازگشت كه خدا به آنها مهربان و رحيم است و نيز بر آن سه تن بازگشت كه مانده بودند تا وقتى كه زمين با همه وسعت بر آنها تنگ شد و از خويش بتنگ آمدند و بدانستند كه از خدا جز بسوى او پناهى نيست پس به آنها بازگشت تا آنها باز گردند ( و توبه كنند ) كه اوست توّاب و مهربان .
3 - * ( إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى الله لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ الله عَلَيْهِمْ وَكانَ الله عَلِيماً حَكِيماً . وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الآنَ وَلَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً ) * نساء : 17 - 18 .
اين دو آيه از چند جهت جاى دقتاند اوّل اينكه مراد از جهالت آنست كه كسى ندانسته گناهى بكند سپس بداند كه آنكار گناه و حرام است و يا كسى كه گناه بودن كاريرا ميدانسته ، ولى روى هوى و هوس و غلبهء مشتهيات نفسانى كه خود يكنوع جهالت است انكار را بكند .
چنين كسى بعد از به خود آمدن و دانستن معصيت بايد فورا توبه كند * ( « ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ » ) * عيّاشى در تفسير خود از امام صادق عليه السّلام نقل مىكند : هر گناهيكه بنده مىكند هر چند عالم باشد آنگاه كه قصد معصيت كند جاهل است ، خدا در حكايت قول يوسف ببرادرانش فرموده * ( هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَأَخِيه ) *
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 287
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٨٧