است كه در شب انجام داده شود ( مفردات ) در اقرب الموارد هست : « بيّت الامر : عمله او دبّره ليلا » همچنين است در نهايهء ابن اثير و صحّاح ، طبرسى آن را از مبرّد نقل كرده است .
بنا بر اين معنى آيه چنين است :
پس چون از پيش تو بيرون روند عدّهاى از آنها ، شب هنگام غير از آنچه تو ميگوئى تدبير ميكنند .
همچنين آيهء * ( « وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ ما لا يَرْضى مِنَ الْقَوْلِ » ) * نساء : 108 خدا با آنهاست آنگاه كه شب هنگام آنچه خدا راضى نيست تدبير ميكنند . بيات 3 - * ( « قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُه بَياتاً أَوْ نَهاراً » ) * يونس : 50 گفتهاند : بيات و تبييت ، قصد كردن دشمن است در شب . ترجمهء آيه اين است : بگو خبر دهيد اگر عذاب خدا شب يا روز شما را دريابد . . . و از اين معنى است * ( « قالُوا تَقاسَمُوا بِالله لَنُبَيِّتَنَّه وَأَهْلَه » ) * نمل : 49 گفتند : به خدا قسم ياد كنيد كه صالح و اهل او را شب هنگام قصد كرده و بكشيم .
نا گفته نماند : آنچه در بارهء سه آيهء فوق گفته شد نزديك بهم و بلكه مصداق هماند . بيت عتيق 4 - * ( « وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ » ) * حجّ : 29 مراد از بيت عتيق كعبه است ، اين تركيب در آيهء 33 همين سوره نيز واقع است . اما اينكه چرا بكعبه عتيق گفته شده ، از وجوهيكه در مجمع - البيان نقل شده دو وجه اقرب به نظر ميرسد 1 - چون كعبه و جاى آن از ملكيّت مردم آزاد است و آنگاه كه بنا نهاده شد كسى مالك آنزمين نبود على هذا ، آن آزاد مطلق است و مال كسى نيست بلكه براى همه است « 1 » * ( « وُضِعَ لِلنَّاسِ » ) * 2 - بواسطهء قدمت آن كه اوّلين خانهء براى مردم است ، عتيق ناميده شده است .
راغب گويد : عتيق آنست كه در زمان يا مكان يا رتبه مقدّم باشد لذا بقديم و شخص محترم و آزاد عتيق گويند . بنا بر اين مىشود گفت كه : عتيق در آيه بمعنى محترم
هامش
« 1 » در كافى از امام باقر عليه السلام نقل شده : « قال هو بيت عتيق من الناس لم يملكه احد »