المختبا ( / مخفىگاه ) ، خانه الخيزران كه پيامبر - ص - در آغاز پيامبرى در آنجا نماز مىگزارد ، زادگاه عمر ، خانهء ابوبكر ، زادگاه جعفر طيار در نزديكى گورستان الشبيكه ، المدّعى ، مسجدالشجره ، كه بورتون ادعا مىكند علت اين نامگذارى اين است كه در اين مسجد پيامبر - ص - درختى را به حركت وادار نمود ، مسجد جعرانه ، كه در اين مسجد پيامبر لباس احرام به تن كرد و تا كنون مورد احترام و تقديس ايرانيان است ، مسجد ابراهيم ، مسجد ابوقبيس ، مسجد ذىطوى .
بورتون در پايان سفرنامهء خود به ميهمانى شامى كه يكى از اهالى مكه به نام على بن ياسين الزمزمى از او كرده ، ياد مىكند و مىگويد : در اين ميهمانى خوراكيهاى گوناگونى نظير برنج ( البلاد ) ، باميه ، ماكارونى ، بريانى ، قارچ ، دلمه ، كباب ، سالاد ، نان مخصوص ، و دسرهاى همچون شيربرنج ، راحةالحلقوم ، كنافه ( نوعى شيرينى ) را در سفره ديده است ، و برخى از اين خوراكيها را با قاشق چوبى ميل كرده است . او به اين نكته اشاره دارد كه عربها از روش فرانسويان در خوردن خوراكيها ناآگاهند و زمان طولانى را در سر سفره نمىگذرانند .
بورتون ضمن اشاره به خوراكيها مىگويد : مكه مقدار زيادى مواد غذايى و سبزيجات مورد نياز ساكنين خود را از شهر طائف و دشت وادى فاطمه تأمين مىكند و اين مواد در موسم حج به 100 بار شتر مىرسد ، علاوه بر اين سبزيجات ، ميوههاى ديگرى نظير هندوانه ، خرما ، ليمو ، انگور ، خيار و جز اينها نيز به مكه آورده مىشود .
بورتون پس از اين مدت ، از مكه به جده رفته و حقيقت و هويت خود را براى كنسول انگليس ( مستر كول ) فاش مىنمايد ، وى ضمن قدردانى از اين كنسول و رفتار او مىگويد : برغم اين كه اين كنسول خدمات
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 75
مساهمون: جعفر الخياط
ص٧٥