آبادانى و عمران و دور نمودن دست اندازيها و چپاول اعراب بيابانگرد و راهزن به شهر و قافلههايى كه به سوى شهر مىآمد ، از پرداخت پول مضايقه نمودند و بسيارى از مردم به خاطر ترس و بيم از تكرار حملات ابن رشيد يا وهابيان كه در آغاز قرن 19 چندين بار به شهر حمله نموده و به غارت مىپرداختند شهر را ترك نمودند و اين وضعيت تا هنگام اعلان شورش عربى در سال 1916 م . از سوى شريف حسين ادامه داشت ، ليكن با اعلان شورش وضعيت به مراتب وخيمتر از پيش گرديد ، تا جايى كه شهر به مدت 15 ماه از سوى وهابيان در محاصره قرار داشت . از اين رو ملاحظه مىكنيم كه جمعيت شهر كه پيشتر 80 - 70 هزار نفر بود اينك به كمتر از 6 هزار نفر مىرسد .
ريتر سپس به توصيف خيابانها و كوچههاى خالى و خانههاى متروك شهر مىپردازد و سپس به توصيف ايستگاه راه آهن مدينه كه در منتهى اليه بخش غربى شهر در نزديكى دروازهء العنبريه قرار دارد مىپردازد .
ريتر مىگويد : بسيارى از طلاب علوم دينى كه در مدينه به تحصيل اشتغال داشتهاند ، اينك به همراه اساتيد و شيوخ خود فرار را بر قرار ترجيح داده و به نقاط دور دستى گريختهاند و تنها تعداد اندكى از آنان در دوران محاصرهء شهر توسط وهابيان ، باقى ماندهاند كه اينك نزد ابن تركى در حرم به تحصيل اشتغال دارند ، اين ابن تركى را به اصطلاح مىتوان از علماى وهابى نجد بشمار آورد ، گو اين كه در تعصب به گرد برخى ديگر از وهابيان نمىرسد ؛ زيرا او كمى معتدل بوده و برخى از عقايد ابن تيميه و محمد بن عبدالوهاب را قبول ندارد ، از ديگر علماى مدينه مىتوان از شيخ احمد طنطاوى مصرى ياد كرد . او از هنگام اشغال مدينه توسط وهابيان ، از تدريس در حرم مدينه امتناع ورزيده و خانه نشين گرديده است و گروهى از
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 181
مساهمون: جعفر الخياط
ص١٨١