زمين مدينه كه از كوه عير آغاز مىگردد تا فاصلهء نيم مايل از باروى مدينه دشت پستى است مملو از سنگهاى آتشفشانى و دشت وسيع شرق مدينه پوشيده از قطعه سنگهاى تركيبى سياه است ، اين دشت تا فاصله يك مايلى دروازه شرقى مدينه كه به باب الجمعه يا باب البقيع شهرت دارد ادامه مىيابد و به نام دشت الحرّه معروف است . قطر و ضخامت سنگهاى دشت الحرّه نزديك 10 قدم است ، و از سطح خاكى اطراف خود با ارتفاع ناهمگون و نامنظمى قرار دارد ؛ بگونهاى كه به چشم بينندهء آن ، ديوارى سياه مىآيد . و اين داستان در زبان مردم مدينه است كه وقتى پيامبر - ص - با يهوديان به جنگ پرداخت ، آنان ثروت و جواهرات خود را در الحرّه پنهان نمودند و بعدها تلاش مسلمانان براى يافتن آنها به جايى نرسيد . فاصله ميان شهر مدينه و دشت سنگلاخى الحرّه را باغهاى سرسبز و پردرخت خرما فرا گرفته است و در سايهء اين نخلها گندم ، جو ، ذرت ، گوجه فرنگى و انواع صيفى كارى و سبزى كاشته مىشود . جنوب شهر مدينه از فاصلهء الحرّه تا كوه عير را نيز باغهاى نخل و درخت سدر تا عمق 6 تا 7 ميلى فرا گرفته است و در ميان اين نخلستانها و باغها ، دهات كوچك با خانههاى محقرى قرار دارد ، ليكن ريتر مىگويد در سالهايى كه او به ديدن آنها رفته ، خانهها را خرابه و مزارع را متروكه يافته است و علت آن را محاصرهء وهابيان در سالهاى جنگ مىداند ، در شمال شرق احُد و در پس بخش غربى اين كوه ، دهكدهء سرسبز ( / واحه ) عيون قرار دارد . شهر مدينه شهرى است بيضوى شكل كه طول آن از سمت شرق به غرب امتداد دارد و باروى مستحكمى با چندين دژ آن را حفاظت مىكند . اين بارو داراى 9 دروازه است كه عبارتند از : 1 - باب الجمعه يا باب البقيع ، كه در برابر مشرق است ، 2 - باب المجيدى 3 - الباب المصري 4 - الباب الشامى ، كه در برابر شمال
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 179
مساهمون: جعفر الخياط
ص١٧٩