علاوه بر اين خواجگان ، حرم داراى گروهى خادم است كه به « فرّاش » شهرت دارند و تقريباً غالب خانوادههاى متوسط و پايين مدينه از اين گروهند . اين فراشها به گروههايى 30 تايى تقسيم مىشوند كه بطور متناوب ، هفتهاى يك بار به كار پرداخته و در ازاى آن يك غازى كه معادل 22 قروش است دستمزد مىگيرند . كار اين افراد منحصر به پاك نمودن زمينها و جمع آورى خاك و خاشاك و جمع و پهن نمودن زيراندازها و فرشها و يا رسيدگى به وضع چراغهاى نفتى و جز اينها مىباشد .
پستترين گروه از خدمتكاران حرم ، گروهى هستند كه در خدمت « شيخ السقاقى » مىباشند ، اينان كه 40 يا 50 نفرند ، عهدهدار رساندن آب به زوّار و پاشيدن آب بر روى زمينها و باغچهها مىباشند .
اما سازمان مذهبى داراى تشكيلاتى وسيعتر از سازمان ادارى مدينه است ، اين سازمان متشكل است از : يك نفر قاضى كه همه ساله او را از استانبول منصوب و به مدينه گسيل مىكنند ، اين قاضى همواره 12 ماه در مدينه به قضاوت مىپردازد و آنگاه به مكه منتقل شده و پس از گذراندن يك سال در آنجا عاقبت به استانبول باز مىگردد او داراى سه دستيار مىباشد كه نام « مفتى » را دارند : 1 - مفتى شافعى 2 - مفتى حنفى 3 - مفتى مالكى . و هر يك از اين سه نفر ، در ماه 200 تا 250 قروش حقوق دارند . اما اذان گويان حرم ، كه در اينجا به « الرؤساء » شهرت دارند ، فراوانند : يك گروه از اينها كه از طبقات پايين و فقيرند ، عبارتند از 48 يا 49 مؤذن ، كه رياست آنان را 6 تن از مؤذنان بزرگ به عهده دارند ، و در رأس اين 6 تن شيخ الرؤساء است كه مهمترين مؤذن به شمار مىرود و تنها اوست كه اجازه دارد از مأذنهء اصلى مسجد اذان بگويد . اين شيخ در ماه 150 قروش حقوق دارد ، و هر يك از 6 شيخ در ماه يكصد قروش حقوق دارند ، اما هر يك از
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 139
مساهمون: جعفر الخياط
ص١٣٩