ساخته شده مىپردازد و مىگويد :
گنبد اين مسجد را وهابيان خراب كردهاند ولى به قبرها آسيبى نرساندهاند . بورخارت مىگويد : در نزديكى اين مكان قبهاى بر روى جايگاهى كه پيامبر در جنگ احُد آسيب ديد ساخته شده است و در نزديكى اين گنبد قبرستانى است كه بورخارت آرامگاه 12 تن از ياران پيامبر را كه در جنگ احُد شهيد شده و در آنجا مدفون شدهاند ، ديده است و مىگويد : وهابيان گنبد و ساختمان بر روى اين قبور را خراب نموده و اثاثيه آنها را به غارت بردهاند . و نسبت به آنها هتك حرمت نمودهاند .
بورخارت مىگويد : از عادات مردم مدينه آن است كه هر سال در ماه جولاى ، همگى به كوه احُد رفته و به مدت سه روز به تفريح و شادى مىپردازند . وى سپس به توصيف ديدار خود از منطقه پرداخته و مىگويد :
آنچه كه دربارهء اين منطقه مىتوان گفت : آن است كه سرتاسر اين بخش را باغهاى سرسبز كه در آن انواع ميوه - بجز سيب و گلابى - به عمل مىآيد پوشانده است و شهر مدينه انواع ميوهء مصرفى خود ؛ نظير ليمو ، پرتقال ، انار ، موز ، انگور ، زردآلو و انجير را از اين باغها تأمين مىكند . اين درختان در ميان درختان خرما و سدر رشد مىكنند و در ميانه اين باغها مسجد باستانى قبا قرار گرفته است كه در گرداگرد آن چهل خانه مىباشد .
بورخارت مسجد را كوچك و در وضعيتى مخروبه يافته است و مىگويد :
جايگاه مبرك الناقة ( نشيمنگاه شتر ) و جايگاهى كه پيامبر در آن نماز گزارد و سپس رو به سوى مكه نمود و آزار قريشيان را يادآور شد را ديده ، همچنين او جايى كه در آن آيهء قرآن مربوط به قُبا نازل شده را ديده است .
و در فاصلهء كوتاهى از مسجد قبا ، او مسجد على - ع - و در نزديكى آن نيز چاه عميقى به نام « العين الزرقاء » را ديده است .
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 121
مساهمون: جعفر الخياط
ص١٢١