الفتوح در قاهره زيباترين دروازههايى است كه بورخارت در مشرق زمين ديده است ) . دروازهء شامى در سمت شمال و دروازه جمعه در سمت مشرق .
علاوه بر اينها درى نيز در سمت جنوب به نام « الباب الصغير » مىباشد كه وهابيان هنگام اشغال مدينه در سالهاى پيشتر ، آن را بستهاند .
و در نزديكى دروازهء شامى و در بخشى كه قلعه قرار دارد محرابى است كه گفته مىشود پيشتر بخشى از نمازخانهاى بوده كه مسجدالسباق نام داشته و همواره صحابيان جنگجو مسابقات دو خود را از آنجا آغاز مىكردهاند .
بورخارت دربارهء وضعيت ساختمانها در مدينه مىگويد كه تمامى ساختمان از سنگ ساخته شده و معمولًا خانهها از دو طبقه با بامهايى باز و بدون پوشش است و چون معمولًا سنگهاى ساختمانى تيره رنگ بوده و مردم از رنگ استفاده نمىكنند . از اين رو منظرهء عمومى شهر دلگير و تيره است ، ليكن در عين حال مىتوان مدينه را يكى از بهترين شهرهاى شرقى بشمار آورد و شهر حلب از اين ديدگاه پس از او قرار دارد . علاوه بر اين خيابان اصلى شهر را كه از دروازه مصرى به سوى مسجد بزرگ شهر كشيده شده مىتوان عريضترين خيابانها شمرد ، در اين خيابان بيشترين تعداد مغازهها و فروشگاهها را مىتوان يافت . خيابان ديگر شهر به نام « شارعالبلاط » مىباشد كه از مسجد تا دروازهء شامى كشيده شده و بورخارت برخى از خانههاى اين خيابان را مخروبه ديده است . و به اعتقاد او بطور كلّى مكه شهرى است با معمارى عربى ولى مدينه بيشتر به شهرهاى سوريه شباهت دارد . بورخارت سپس به شمردن كوچههاى كه ميان اين دو خيابان قرار گرفتهاند ، پرداخته و نام آنها را اين گونه آورده : الساحه ، كومة الحشفه ، البلاط ، الزقاق الطويل ( در اين كوى ، خانه قاضى و تعدادى از باغهاى زيبا قرار دارد ) زقاق الذره ، سقيفة الشاخى ، زقاق البكر ، و در بخش شمالى
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 107
مساهمون: جعفر الخياط
ص١٠٧