آنجا رفتهاند ؛ براى نمونه جهانگردى به نام نيبور شنيد كه يك جراح فرانسوى و دو تن انگليسى توانستهاند به اين سرزمين وارد شوند ، همچنين جهانگردى به نام دوطى شنيده است كه تعدادى فرانسوى به سرزمين مقدس وارد شدهاند ، و همين جهانگرد به يك ايتاليايى كه خود را فرارى مىنمايد و به همراه كاروان حجاج ايرانيان سفر مىكرد ، در راه مكه ديده است . و جوزيف پيتس يك ايرلندى را در مدينه ديده است . همچنين مالتزان جهانگرد مىگويد كه كنسول فرانسه در تونس به نام آنليون به سفر حج رفت و از مكه و مدينه ديدن نمود و همين سفر را يكى از ناخدايان انگليسى نيز انجام داد . و علاوه بر اين افراد گروهى از اهالى شرق اروپا همچون يونان نيز به سرزمينهاى مقدس رفتهاند . گذشته از اين با توجه به سستدينى و سهلانگارى خديوى محمدعلى پاشا و فرزندش تعدادى از اروپاييان - از آن جمله بورخارت - با اجازهء او به سرزمينهاى مقدس آمد و شد نمودند ، و از ميان آنانى كه موفق به زيارت شهر مدينه گرديدند مىتوان از فارتيما ، فايلد ، پيتس ، ستيزن ، بورخارت ، والين ، بورتون و كين ياد كرد كه توانستند به درون شهر راه يافته و از آن ديدن كنند ، همچنين جهانگردى به نام سادلير شهر را از بيرون برج و باروى آن مشاهده نمود و از ميان تمام اين جهانگردان مىتوان از جان لويس بورخارت سويسى ياد كرد . او جهانگردى دانشمند با آگاهيهاى علمى فراوان بود كه در سال 1814 ميلادى از دو شهر مكهء مكرمه و مدينهء منوره ديدن نمود ، و در همين سفر نظارهگر لشكركشى محمدعلى پاشا براى سركوبى وهابيان در حجاز بود و تمام مشاهدات خود را به تفصيل در سفرنامهء خود آورده است . پس از او نيز جهانگرد ديگرى به نام سر ريچارد بورتون در سال 1853 ميلادى از مدينه ديدار نموده و سپس به سفر حج رفته و خاطرات خود را به تفصيل
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 104
مساهمون: جعفر الخياط
ص١٠٤