چه تفاوتى است ميان اين تفضل ، ابتدائا ، وبدون تكليف ، با تفضل به عنوان جزا
ومترتب بر تكليف ؟
پس هرگاه تفاوت كند در آنچه كه دارا هست به اينكه عادلانه توجه كند ويا توجه
خود را با ديده عبرت ، باز دارد ويا به اندازه ارزش وأرجى كه نزد أو دارد ، منت نهاده
وآن جايزه وصف شده را بدهد ، پس با هدف ونيكو انجام داده است ، ويا جهت به
دست آوردن نعمت - آنچه را كه بزرگ شمرده وبخشش را از آن جلوه دادى - باشد
كه اين هم در كم كردن بار منت مؤثر است . واگر قصد ومنظور تو افزودن غبطه
ومسرت است پس آيا مناسب است كه نعمتي ديگر ، برابر آن يا بالاتر وپربارتر از آن
باشد ووعيد سنگين تر در پى داشته باشد ؟ وبعيدتر از همه اين كه : در مخالفت با
كوچكترين امرى از أو ويا واجبي از واجبات أو وتصديق ننمودن آنها وعده به
خوارى وكورى واعدام وكشتن باشد .
وهمانا دانستى كه بر كساني كه گرفتار وعيد تو مى شوند وتازيانه عذاب تو متوجه
آنان مى شود وخشم تو بر آنها حكومت مى كند ومكافات تو آنها را تباه مى سازد ،
آنان گروهى بسيار وجمعيتى انبوه مى باشند . پس بدان كه سودى را كه كاشتى بذر آن
سرگردانى است ، پس هر اندازه از وبال وسوء عاقبت مى خواهى ، خوشه بر گير
وهر چه از زيان وخسارت مى خواهى ، سود ببر .
اگر براي خدا مثل مى زنى پس بدان كه طاعات ما در اين دنيا پست تر از ريگ
كوچك است در برابر دو كوه بزرگ ، بلكه از آن هم پست تر است . وتوجه خداى
بي نياز به آنها پايين تر وپست تر از توجه آن فرد به آن است .
آيا بر خداوند معترض مى شوى با آنچه كه عرضه نمودى از آن فردى كه كارهاى
أو سست وبي پايه است وافعال أو مورد سرزنش قرار مى گيرد وكردار أو بي هدف
ورفتار أو فرو مايه است ؟ براي خداوند تمثيل نياور وأو را در معرض پندارها وگمانها
وقياسهاى خود قرار مده ، پس تأمل كن وآگاه باش .
قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — صفحة 218
مساهمون: محمد مهدي گرجيان
ص٢١٨