و به عنوان « تتمهى » آن آورده است ؛ يعنى شيخ ( رحمه الله ) بلافاصله بعد از تمام شدن روايت سيزدهم
فرمودهاند : « و كَتَبَ الرِّضَا ( ع ) الى مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ . . . الحديث » لكن شيخ ( رحمه الله ) در كتاب « التهذيب » اينها را به عنوان دو حديث آورده است .
بررسى يك سؤال
با توجه به اينكه مرحوم شيخ طوسى ( رحمه الله ) كتاب « الاستبصار » را بعد از كتاب « التهذيب » نوشته است ، اين سؤال مطرح مىشود كه : « آيا اينها يك روايتاند يا دو روايت ؟ »
بررسى دو جواب
در اين باره دو فرضيه وجود دارد :
* فرضيهياول : يك روايت بودنحديث « سيزدهم » و « چهاردهم » :
اگر بپذيريم كه روايت « سيزدهم » با روايت « چهاردهم » در مجموع يك حديثاند ، بدين صورت كه ، روايت چهاردهم تتمه روايت سيزدهم باشد ؛ در اين صورت : چون حديث سيزدهم را شيخ طوسى ( رحمه الله ) از « حسن بن محمد بن سماعة » نقل مىكند ، از اين رو ، بايد ناقل حديث چهاردهم ( مكاتبه ) نيز « حسن بن محمد بن سماعة » باشد كه شيخ طوسى ( رحمه الله ) آن را از او نقل كرده است ، بر اين اساس ، با توجه به ذكر طريق شيخ ( رحمه الله ) در « مشيخه التهذيب » به « حسن بن محمد بن سماعة » ، ديگر مشكلى در حديث وجود
نخواهد داشت .
* فرضيهيدوم : دو روايت بودن حديث « سيزدهم » و « چهاردهم » :
اگر بپذيريم كه روايت « سيزدهم » و « چهاردهم » دو حديثاند - همانگونه كه در كتاب « وسائل الشيعة » و كتاب « ملاذ الاخيارفى
ارث زوجه از زمين (فارسى) — صفحة 150
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص١٥٠