محبوب » آمده ، بيانگر اين است كه شيخ صدوق ( رحمه الله ) به اسناد خويش ، از « محمد بن سنان » ، آن روايت را نقل كرده است و همانطور كه مطرح شد ، سند شيخ صدوق ( رحمه الله ) به « محمد بن سنان » ، داراى اشكال است .
* قبلًا ذكر شد كه ، بسيارى از متقدّمين « محمد بن سنان » را تضعيف كردهاند ؛ امّا در مقابل برخى از متأخّرين نيز وى را توثيق كردهاند ، ذيلًا به نظر برخى از متقدّمين و متأخّرين اشاره مىشود .
الف : نظر متقدمين درباره « محمد بن سنان » :
- مرحوم نجاشى ( رحمه الله ) او را تضعيف نموده و آورده است :
« و هو رجل ضعيف جداً لايعول عليه و لايلتفت إلى ما تفرد به » « 1 »
و او جداً مردى ضعيف و غير قابل اعتماد است و بر آنچه كه او به تنهايى اعتقاد دارد [ يا نقل كرده ] التفاتى نمىشود .
- مرحوم ابن غضائرى ( رحمه الله ) نيز در مورد وى ، فرموده است :
« ضعيف غال يضع ( الحديث ) لا يلتفت إليه » « 2 »
[ او ] ضعيف ، غالى و حديث جعل مىكرده است ؛ التفاتى به او نمىشود
- مرحوم كشى ( رحمه الله ) به نقل از حمدويه درباره محمد بن سنان مىگويد :
« ذكر حمدويه بن نصير أن أيوب بن نوح دفع إليه دفترا فيه أحاديث محمد بن سنان فقال لنا : إن شئتم عن تكتبوا ذلك فافعلوا فإنى كتبت عن محمد بن سنان و لكن لا أروى لكم أنا عنه شيئا فإنه قال قبل موته : كلما حدثتكم به لم يكن لى سماعا و لا
رواية إنما وجدته » . « 3 »
حمدويه بن نصير مىگويد ايوب بن نوح به او دفترى داد كه در آن احاديث محمد بن سنان بود پس براى ما گفت : اگر مىخواهيد چيزى از آن بنويسيد ، مشغول شويد ؛ پس من از [ دفتر ] محمد بن سنان [ احاديثى ] نوشتم و لكن چيزى براى شما ، از او روايت
هامش
( 1 ) . ر . ك . به : رجال النجاشى ، ج 1 ص 8
( 2 ) . ر . ك . به : رجال ابنغضائرى ، ج 1 ، ص 93
( 3 ) . ر . ك . به : رجال الكشى ( اختيار معرفة الرجال ) ، ابو عمرو محمد بن عمر بن عبد العزيز ( رحمه الله ) ، ص 508 .