د . نكات مهم اين روايت
* مراد از كلمهى « نساء » در اين روايت ، « مطلق زن » نيست ، بلكه « صرفاً زوجه » است ؛ زيرا ، محدوديت و ممنوعيت در شرع مقدس ، فقط مخصوص زوجه است و در مورد « مادر » و « دختر » اين محدوديت و ممنوعيت شرعى وجود ندارد ، يعنى ايندو ، از عقار ميّت ، ارث مىبرند .
* در مورد اضافهى كلمه « عَقْار » به « أرْض » دو احتمال وجود دارد :
* احتمال اول : اين اضافه همچون « خاتمُ فِضةٍ » باشد كه در اصل « خاتمُ مِنْ فِضةٍ » بوده ، بنابراين « عَقارُ الأرض » نيز در اصل « عَقارُ مِنْ الأرض » بوده است ؛ مطابق اين تعبير معناى روايت چنين مىشود كه : « زوجه از هيچ زمينى ارث نمىبرد » .
* احتمال دوم : در اين اضافه ، كلمهى « فى » در تقدير است ، بنابراين « عقار الارض » يعنى « عقار فى الارض » ؛ مطابق اين تعبير معناى روايت چنين مىشود كه : « زوجه از ميان زمينها فقط از عَقار آن ارث نمىبرد » .
* تعدد در سند ، موجب تعدد در خبر نيست : از آنجا كه موضوع حجيّت خبر واحد « ما صدر من الإمام ( ع ) » است و از طرفى اين روايت را جميل يك بار از جناب زراره ( رحمه الله ) و بار ديگر هم از جناب محمد بن مسلم ( رحمه الله ) نقل كرده است ؛ لذا اين حديث ، « دو » خبر نيست ، بلكه « يك » خبر است ولى با اسنادى مختلف ؛ يعنى اين مضمون را امام ( ع ) « يك » بار فرموده ، لكن « دو » راوى مختلف آن را از امام ( ع ) نقل كردهاند ؛ امّا چنانچه امام ( ع ) « يك » تعبير واحد را در « دو » مجلس ( يعنى دو بار ) فرموده باشند ، در اينجا قطعاً « دو »
* خبر است نه « يك » خبر ؛ زيرا ، هر كدام از اين دو خبر ، موضوع مستقلى براى حجيّت مىباشد .
ه . نتيجه
اين حديث صحيحه است .
ارث زوجه از زمين (فارسى) — صفحة 130
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص١٣٠