3 - بعضى روى قسمت خاصى از اين زمان مانند عصر قيام پيغمبر اكرم ص يا عصر قيام مهدى ع كه داراى ويژگى و عظمت خاصى در تاريخ بشر بوده و هست انگشت گذارده ، و سوگند را ناظر به آن مىدانند » .
4 - بعضى نيز به همان ريشه لغوى اين واژه برگشته ، و سوگند را ناظر به انواع فشارها و مشكلاتى مىدانند كه در طول زندگى انسانها رخ مىدهد ، آنها را از خواب غفلت بيدار مىكند ، به ياد خداوند بزرگ مىاندازد ، و روح استقامت را پرورش مىدهد .
5 - بعضى ديگر آن را اشاره به « انسانهاى كامل » مىدانند كه عصاره عالم هستى و جهان آفرينشند .
6 - بالآخره بعضى آن را ناظر به « نماز عصر » شمردهاند ، به خاطر اهميت ويژه اى كه در ميان نمازها دارد ، زيرا آنها « صلاة وسطى » را كه در قرآن روى آن تاكيد خاصى به عمل آورده نماز عصر مىدانند .
با اينكه تفسيرهاى فوق با هم تضادى ندارد و ممكن است همه در معنى آيه جمع باشد و سوگند به تمام اين امور مهم ياد شود ، ولى در ميان آنها از همه مناسبتر همان عصر به معنى زمان و تاريخ بشر است ، چرا كه بارها گفتهايم سوگندهاى قرآن همواره متناسب با مطلبى است كه سوگند به خاطر آن ياد شده ، و مسلم است كه خسران انسانها در زندگى نتيجه گذشتن زمان عمر آنها است ، و يا عصر قيام پيغمبر خاتم ص به خاطر اينكه برنامه چهار ماده اى ذيل سوره در چنين عصرى نازل گرديده .
از آنچه گفته شد عظمت آيات قرآن و گستردگى مفاهيم آن به خوبى
هامش
( 1 ) در حديثى از امام صادق ( ع ) مىخوانيم كه در تفسير آيه * ( وَالْعَصْرِ إِنَّ الإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ ) * فرمود :
العصر عصر خروج القائم
: « منظور از عصر عصر قيام حضرت مهدى ( سلام اللَّه عليه ) است » ( نور الثقلين ) جلد 5 صفحه 666 حديث 5 .