3 - همگى دوزخ را مشاهده مىكنند !
جمله « * ( لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ ) * » داراى دو تفسير است : نخست اينكه منظور مشاهده دوزخ در آخرت است ، كه مخصوص كفار ، و يا براى عموم جن و انس است ، چرا كه طبق بعضى آيات قرآن همگى از كنار جهنم بايد بگذرند .
ديگر اينكه منظور مشاهده آن با شهود قلبى در همين عالم دنيا است ، و در اين صورت اين جمله جواب قضيه شرطيه است ، مىفرمايد : « اگر شما » علم اليقين « مىداشتيد » جهنم « را در همين جهان با چشم دل مشاهده مىكرديد » چرا كه مىدانيم بهشت و دوزخ هم اكنون آفريده شدهاند و وجود خارجى دارند .
ولى همانگونه كه قبلا نيز اشاره كردهايم تفسير اول با آيات بعد كه سخن از روز قيامت مىگويد مناسبتر است ، بنا بر اين يك قضيه قطعى و غير مشروط است .
4 - در قيامت از چه نعمتهايى سؤال مىشود ؟
در آخرين آيه اين سوره خوانديم كه مسلما همه شما روز قيامت از نعمتها بازپرسى خواهيد شد ، بعضى گفتهاند منظور از اين نعمت « سلامت » و « فراغت خاطر » است ، و بعضى آن را « تندرستى » و « امنيت » مىدانند و بعضى همه نعمتها را مشمول آيه شمردهاند .
در حديثى از امير مؤمنان على ع مىخوانيم :
النعيم الرطب ، و الماء البارد » : « نعيم رطب و آب خنك است » ! در حالى كه در حديث ديگرى مىخوانيم كه « ابو حنيفه » از « امام صادق » ع در باره تفسير اين آيه سؤال كرد ، امام ع سؤال را به او برگرداند ،