تعبير به « انسان » در اين گونه موارد به معنى انسانهاى شرور هواپرست سركش و طغيانگر است ، و بعضى آن را به انسان كافر تفسير كردهاند ، و گرنه مسلما هر انسانى چنين نيست ، بسيارند كسانى كه سپاسگزارى و عطا و بخشش با روحشان عجين شده ، و از كفران و بخل بيزارند ، همچنين انسانهايى كه در پرتو ايمان به خدا از وادى خودخواهى و خودپرستى گام بيرون نهاده ، و در آسمان معرفت اسماء و صفات پروردگار و تخلق به اخلاق الهى به پرواز درآمدهاند .
سپس مىافزايد : « خود او نيز بر اين معنى گواه است » ( * ( وَإِنَّه عَلى ذلِكَ لَشَهِيدٌ ) * ) .
چرا كه انسان نسبت به نفس خويش بصيرت دارد ، و اگر صفات درونى خود را از هر كس بتواند پنهان كند از خدا و و جدان خويش نمىتواند مخفى دارد ، خواه به اين حقيقت اعتراف كند يا نه ! بعضى نيز گفتهاند ضمير در « انه » به « خدا » برمىگردد ، يعنى خداوند گواه وجود صفت كنود در انسان است .
ولى با توجه به آيات قبل و بعد كه ضمائر مشابه آن در اين آيات به انسان برمىگردد اين احتمال بسيار بعيد به نظر مىرسد ، هر چند بسيارى از مفسران اين تفسير را ترجيح دادهاند .
اين احتمال نيز داده شده كه منظور شهادت انسان بر گناهان و عيوب خود در قيامت است ، چنان كه از بسيارى از آيات قرآن استفاده مىشود .
اين تفسير نيز در اينجا هيچ دليلى ندارد ، زيرا آيه مفهوم گسترده اى دارد كه شهادت و گواهى او را بر كفران و بخل خويش در اين دنيا نيز شامل مىشود .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 249
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٤٩