مىرود و خاكهايشان متفرق مىشود ، زيرا نظر به غالب مردم است كه داراى قبر هستند ، بعلاوه قبر در اينجا مىتواند معنى وسيعى داشته باشد يعنى محلى كه خاكهاى انسانها در آنجا قرار دارد ، هر چند به صورت قبر معمولى نباشد .
« حصل » از ماده « تحصيل » در اصل به معنى بيرون آوردن « مغز » از « پوست » است ، همچنين به تصفيه معادن ، و خارج كردن طلا و امثال آن از سنگ معدن اطلاق مىشود ، سپس در معنى وسيعى يعنى مطلق استخراج و مجزا ساختن به كار رفته است ، و در آيه مورد بحث منظور جداسازى خير و شرى است كه در دلها نهفته شده ، اعم از ايمان و كفر ، يا صفات حسنه و رذيله ، و يا نيات خوب و بد كه در آن روز آنها از يكديگر جدا و ظاهر و آشكار مىشود ، و هر كس بر طبق آن به پاداش كيفر خود مىرسد .
همانگونه كه در آيه 9 سوره طارق آمده است : يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ : « در آن روز كه اسرار درون آشكار گردد » .
تعبير به « يومئذ » و تكيه بر اين معنى كه خداوند « در آن روز » از اعمال و اسرار مكنون دلهاى آنها با خبر است ، با اينكه مىدانيم خدا هميشه از اين مسائل آگاه مىباشد ، به خاطر آن است كه آن روز ، روز جزا است ، و آنها را بر اعمال و عقائدشان جزا مىدهد .
به گفته بعضى از مفسران اين تعبير مانند آن است كه كسى در مقام تهديد به ديگرى مىگويد ساعرف لك أمرك « به زودى عملت را به تو معرفى خواهم كرد » در حالى كه هم امروز نيز چنين معرفى موجود است ، منظور آن است كه نتيجه آن را به تو خواهم داد .
آرى خداوند هميشه و در همه حال از اسرار درون و برون به طور كامل آگاه است ، ولى اثر اين آگاهى در قيامت و به هنگام پاداش و كيفر ظاهرتر و آشكارتر مىگردد ، و اين هشدارى است به همه انسانها كه اگر به راستى به آن
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 252
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٥٢