آن نيامده ، و اينها امورى هستند شناخته شده ، چرا از قبول آن سر باز مىزنند ؟
و در پذيرش آن اختلاف مىكنند .
معنى دوم نزديكتر به نظر مىرسد ، زيرا به دنبال آيه قبل كه سخن از اختلاف آنها در پذيرش آئين جديد مىگفت مناسب همين است كه « امروا » ناظر به آئين جديد باشد .
از اين گذشته معنى اول تنها در باره اهل كتاب صادق است و مشركان را شامل نمىشود ، در حالى كه معنى دوم همگان را شامل مىشود .
منظور از « دين » كه بايد آن را براى خدا خالص كنند به عقيده بعضى از مفسران همان « عبادت » است ، و جمله « * ( إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّه ) * » كه قبل از آن ذكر شده نيز همين معنى را تاييد مىكند ولى اين احتمال وجود دارد كه منظور مجموعه دين و شريعت باشد ، يعنى آنها مامور شده بودند كه خدا را پرستش كنند و دين و آئين خود را در تمام جهات خالص گردانند ، اين معنى با گستردگى مفهوم « دين » سازگارتر است ، و جمله بعد « * ( وَذلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ ) * » كه دين را به معنى وسيع مطرح كرده همين معنى را تاييد مىكند .
« حنفا » جمع « حنيف » از ماده « حنف » ( بر وزن كنف ) به گفته « راغب » در « مفردات » به معنى تمايل يافتن از گمراهى به سوى راه مستقيم است ، و عرب تمام كسانى را كه « حج » بجا مىآوردند يا « ختنه » مىكردند « حنيف » مىناميد ، اشاره به اينكه آنها بر آئين ابراهيم بودهاند « و احنف » به كسى گفته مىشود كه پاى او كج باشد .
رويهمرفته از كتب مختلف لغت چنين به دست مىآيد كه اين واژه در اصل به معنى انحراف و كجى بوده ، منتها در قرآن و اخبار اسلامى به معنى انحراف از شرك به سوى توحيد و هدايت به كار رفته است .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 204
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٠٤