كن كه تيزتر است ، هنگامى كه ابن مسعود سرش را جدا كرد نمىتوانست آن را بردارد و به خدمت رسول خدا آورد ( موى پيش سر او را گرفت و روى زمين كشيد و خدمت پيامبر آورد ، و مضمون آيه در اين دنيا نيز تحقق يافت ) ( 1 ) .
« ناصية » موى پيش سر است ، و گرفتن ناصيه در جايى گفته مىشود كه بخواهند كسى را با ذلت و خوارى به سوى كارى برند ، زيرا هنگامى كه موى پيش سر كسى را مىگيرند قدرت هر گونه حركت از او سلب مىشود ، و چاره اى جز تسليم ندارد .
البته كلمه « ناصيه » هم در مورد افراد ، و هم اشياء نفيس ، به كار مىرود ، همانگونه كه ما در فارسى تعبير به « پيشانى جمعيت » يا « پيشانى ساختمان » مىكنيم .
تعبير به « * ( ناصِيَةٍ كاذِبَةٍ خاطِئَةٍ ) * » اشاره به شخصى است كه صاحب اين ناصيه است كه هم دروغگو بود و هم خطا كار ، همچون ابو جهل .
در روايتى از ابن عباس آمده است كه روزى ابو جهل نزد رسول خدا ص آمد در حالى كه حضرت نزديك مقام ابراهيم مشغول نماز بود ، صدا زد مگر من تو را از اين كار نهى نكردم ؟ حضرت ص بر او بانگ زد و او را از خود راند .
ابو جهل گفت : اى محمد ! بر من بانگ مىزنى ، و مرا مىرانى ؟ تو نمىدانى قوم و عشيره من در اين سرزمين از همه بيشتر است ( 2 ) .
در اينجا آيه بعد نازل شد « اين جاهل مغرور تمام قوم و عشيره خود را صدا زند و از آنها يارى بطلبد » ( * ( فَلْيَدْعُ نادِيَه ) * ) .
هامش
( 1 ) « تفسير فخر رازى » جلد 32 صفحه 23 ( با تلخيص ) .
( 2 ) « فى ظلال القرآن » جلد 10 صفحه 624 .