در اينجا سؤالى پيش مىآيد و آن اينكه اگر « ابرار » تنها براى ذات پاك خدا كار مىكنند پس چرا مىگويند ما از عذاب روز قيامت بيمناكيم ، آيا انگيزه الهى ، با انگيزه ترس از عذاب قيامت ، سازگار است ؟ ! اما با توجه به يك نكته پاسخ اين سؤال روشن مىشود ، و آن اين كه آنها به هر حال به خاطر خدا گام بر مىدارند ، و اگر از عذاب قيامت مىترسند به خاطر آن است كه عذاب الهى است ، و اگر به نعمتهاى بهشت علاقه دارند چون اين نعمتها از ناحيه او است ، و اين همان چيزى است كه در باب « نيت عبادت » در فقه مطرح است كه مىگويند : قصد قربت در عبادات منافات با انگيزه علاقه به ثواب ، و ترس از عقاب ، و يا حتى كسب مواهب مادى اين دنيا از سوى خداوند ( مانند نماز استسقا براى نزول باران ) ندارد ، زيرا همه اينها بازگشت به خداوند مىكند ، و به اصطلاح از قبيل « داعى بر داعى » است ، هر چند مرحله عالى عبادت اين است كه علاقه به نعمتهاى بهشت و ترس از عذاب دوزخ نيز انگيزه آن نباشد بلكه يك پارچه به عنوان « حبا للَّه » انجام گيرد .
تعبير به « * ( إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً ) * » نيز شاهد بر اين است كه اين خوف نيز خوف از پروردگار است .
نكته قابل توجه اينكه دومين وصف از اوصاف پنجگانه ، و پنجمين وصف هر دو مساله خوف است ، با اين تفاوت كه در اولى تنها سخن از خوف روز قيامت است و در دومى خوف از پروردگار در روز قيامت ، در يك مورد روز قيامت چنين توصيف شده كه شر آن گسترده است و در مورد ديگر عبوس و شديد است كه در واقع يكى گستردگى آن را مىرساند و ديگرى گستردگى كيفى را .
در آخرين آيه مورد بحث به نتيجه اجمالى اعمال نيك و نيات پاكى كه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 356
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٥٦