الاعمال بالنيات
اشاره به همين معنى است .
منظور از « وجه اللَّه » همان ذات خدا است ، و گرنه خدا « صورت » جسمانى ندارد ، و اين همان چيزى است كه در ساير آيات قرآن نيز روى آن تكيه و تاكيد شده است ، در آيه 272 بقره مىخوانيم : وَما تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْه اللَّه : « شما جز براى خداوند انفاق نكنيد » و در آيه 28 سوره كهف در توصيف همنشينان شايسته پيامبر ص چنين آمده است : وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَه : « با كسانى باش كه پروردگار خود را صبح و شام مىخوانند ، و تنها ذات او را مىطلبند » .
و در آخرين توصيف « ابرار » مىفرمايد : « آنها مىگويند : ما از پروردگارمان خائفيم از آن روز كه عبوس و شديد است » ( * ( إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً ) * ) .
اين سخن ممكن است زبان حال « ابرار » باشد يا زبان قال آنها .
تعبير از روز قيامت به روز « عبوس » و « سخت » با اينكه عبوس از صفات انسان است و به كسى مىگويند كه قيافه اش را در هم كشيده ، به خاطر تاكيد بر وضع وحشتناك آن روز است ، يعنى آن قدر حوادث آن روز سخت و ناراحت كننده است كه نه تنها انسانها در آن روز عبوسند بلكه گويى خود آن روز نيز عبوس است .
در اينكه « قمطرير » از چه ماده اى گرفته شده ؟ در ميان مفسران و ارباب لغت گفتگو است ، بعضى آن را از « قمطر » مىدانند ، و بعضى آن را مشتق از ماده « قطر » ( بر وزن مرغ ) و ميم را زائده مىدانند .
ولى مشهور همان اول است كه به معنى شديد و عبوس است ( 1 ) .
هامش
( 1 ) « مفردات » راغب « لسان العرب » ، « المنجد » ، « قرطبى » و « مجمع البيان » .