« معاذير » جمع « معذرت » در اصل به معنى پيدا كردن چيزى است كه آثار گناه را از بين ببرد كه گاهى عذر واقعى است ، و گاه صورى و ظاهرى ، بعضى نيز گفتهاند : « معاذير » جمع « معذار » به معنى پرده و پوشش است ، طبق اين تفسير معنى آيه چنين مىشود : انسان بر خويشتن آگاهى دارد هر چند پردهها بر اعمال خود بيفكند ، و كارهاى خويش را مستور دارد ، ولى تفسير اول مناسبتر است .
به هر حال حاكم بر حساب و جزا در آن روز بزرگ كسى است كه هم از اسرار درون و برون آگاه است ، و هم خود انسان را حسابگر اعمال خويش قرار مىدهد ، همانگونه كه در آيه 14 سوره اسراء آمده : اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً « نامه اعمالت را بخوان ، كافى است كه امروز خود حسابگر خويش باشى » ! گرچه آيات مورد بحث همگى در باره معاد و قيامت سخن مىگويد ، ولى مفهوم آن گسترده است ، عالم دنيا را نيز شامل مىشود ، در اينجا نيز مردم از حال خود آگاهند ، هر چند گروهى با دروغ و پشت هم اندازى و ظاهرسازى و رياكارى چهره واقعى خويش را مكتوم مىدارند .
لذا در حديثى از امام صادق ع آمده است كه فرمود :
ما يصنع احدكم ان يظهر حسنا ، و يسر سيئا ا ليس اذا رجع الى نفسه يعلم انه ليس كذلك ، و اللَّه سبحانه يقول : بَلِ الإِنْسانُ عَلى نَفْسِه بَصِيرَةٌ ) * ، ان السريرة اذا صلحت قويت العلانية
: « هر گاه يكى از شما ظاهر خود را بيارايد اما در پنهانى بد كار باشد چه مىتواند انجام دهد ؟ آيا هنگامى كه به خويشتن مراجعه كند نمىداند كه اين گونه نيست ؟ همانگونه كه خداوند سبحان مىفرمايد : بلكه انسان به خويشتن آگاه است ، هنگامى كه باطن انسان صالح گردد ظاهر او نيز تقويت مىشود » ( 1 ) .
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 396 .