و همراهى است ( 1 ) طبق اين معنى مفهوم آيه چنين مىشود كه همه همراه اعمال خويشند ، خواه نيكوكاران ، و خواه بدكاران .
ولى به قرينه آيات بعد ، تفسير اول مناسبتر است .
لذا بلافاصله مىفرمايد : « مگر اصحاب اليمين كه از قيد اين اسارت آزادند » ( * ( إِلَّا أَصْحابَ الْيَمِينِ ) * ) .
آنها در پرتو ايمان و عمل صالح ، غل و زنجيرهاى اسارت را شكستهاند ، و بىحساب وارد بهشت مىشوند ( 2 ) .
در اينكه منظور از « * ( أَصْحابَ الْيَمِينِ ) * » در اينجا چه كسانى هستند ؟ در ميان مفسران گفتگو است :
بعضى آن را به كسانى تفسير كردهاند كه نامه اعمالشان به دست راستشان داده مىشود .
و بعضى آنها را مؤمنانى مىدانند كه مطلقا گناه ندارند ، و بعضى آن را اشاره به فرشتگان دانستهاند ، و احتمالات ديگر .
ولى آنچه از آيات مختلف قرآن بر مىآيد ، و شواهد قرآنى دارد ، همان معنى اول است ، آنها كسانى هستند كه داراى ايمان و عمل صالحند ، و اگر گناهان مختصرى داشته باشند تحت الشعاع حسنات آنهاست ، و به حكم
هامش
( 1 ) « لسان العرب » ماده « رهن » .
( 2 ) در اينكه « استثناء » در اينجا « متصل » است يا « منقطع » بعضى مانند مرحوم شيخ طوسى در « تبيان » آن را « منقطع » گرفتهاند ، و بعضى مانند « روح البيان » آن را متصل مىدانند ، اين تفاوت مربوط به تفسيرهاى مختلفى است كه مورد مفهوم « رهينه » ذكر كرديم مطابق تفسيرى كه برگزيدهايم استثناء منقطع است ، و طبق تفسير ديگر استثناء متصل خواهد بود ( دقت كنيد ) .