سپس به چهار دستور ديگر در پايان اين آيه اشاره كرده ، و برنامه خودسازى ارائه شده را به اين وسيله تكميل مىكند ، مىفرمايد : « نماز را بر پا داريد ، و زكات را ادا كنيد ، و از طريق انفاقهاى مستحبى به خداوند قرض الحسنه دهيد ، و بدانيد آنچه را از كارهاى خير براى خود از پيش مىفرستيد آن را نزد خداوند به بهترين وجه بزرگترين ، پاداش خواهيد يافت .
( * ( وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّه قَرْضاً حَسَناً وَما تُقَدِّمُوا لأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوه عِنْدَ اللَّه هُوَ خَيْراً وَأَعْظَمَ أَجْراً ) * ) .
« و استغفار كنيد ، و از خداوند آمرزش بطلبيد كه خداوند غفور و رحيم است » ( * ( وَاسْتَغْفِرُوا اللَّه إِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ ) * ) .
اين چهار دستور ( نماز ، زكات ، انفاقهاى مستحبى ، و استغفار ) به ضميمه دستور تلاوت و تدبر در قرآن كه در جملههاى قبل آمده بود مجموعا يك برنامه كامل خودسازى را تشكيل مىدهد كه در هر عصر و زمان به خصوص در آغاز اسلام تاثير انكارناپذيرى داشته و دارد .
منظور از « نماز » در اينجا نمازهاى واجب پنجگانه و منظور از « زكات » زكات واجب است ، منظور از دادن « قرض الحسنه » به خداوند همان انفاقهاى مستحبى است ، و اين بزرگوارانه ترين تعبيرى است كه در اين زمينه تصور مىشود ، چرا كه مالك تمام ملكها ، از كسى كه مطلقا چيزى از خود ندارد قرض مىطلبد ، تا از اين طريق او را تشويق به انفاق و ايثار و كسب فضيلت اين عمل خير كند ، و از اين طريق تربيت شود و تكامل يابد .
ذكر استغفار در پايان اين دستورات ممكن است اشاره به اين باشد كه مبادا با انجام اين طاعات خود را انسان كاملى بدانيد و به اصطلاح طلبكار تصور كنيد ، بلكه همواره بايد خود را مقصر بشمريد ، و عذر به درگاه خدا آوريد ، « و رنه سزاوار
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 197
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٩٧