دليلى است براى آنچه در آيات قبل آمده است ، مىفرمايد : « اين دستور عبادت و تلاوت شبانه به خاطر آن است كه برنامه ( عبادت و تعليم ) شب پابرجاتر و با استقامتتر است » ( * ( إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَأَقْوَمُ قِيلًا ) * ) ( 1 ) .
« ناشئة » از ماده نشأ ( بر وزن نثر ) به معنى « حادثه » است و در اينكه منظور از آن در اينجا چيست سه تفسير براى آن ذكر شده :
نخست اينكه منظور ساعات شب است كه يكى بعد از ديگرى حادث مىگردد ، يا خصوص ساعات آخر شب و سحرگاه .
ديگر اينكه منظور برنامه قيام براى نماز و عبادت و تلاوت قرآن است همانگونه كه در حديثى از امام باقر ع و امام صادق ع نقل شده كه فرمودند :
هى القيام فى آخر الليل الى صلاة الليل
: « منظور قيام در آخر شب براى نماز شب است » ( 2 ) .
و در حديث ديگرى از امام صادق ع در تفسير اين آيه آمده :
قيامه عن فراشه لا يريد الا اللَّه
: « منظور برخاستن از بستر است كه هدفى جز خدا نداشته باشد » ( 3 ) .
سوم اينكه منظور آن « حالات معنوى و روحانى » و « نشاط و جذبه ملكوتى » است كه در دل و جان انسان در اين ساعات مخصوص شب به وجود مىآيد كه آثارش در روح انسان عميقتر و دوامش بيشتر است .
البته اين تفسير و تفسير قبل از آن لازم و ملزوم يكديگرند و مناسب است كه هر دو در معنى آيه جمع باشد .
هامش
( 1 ) « ناشئة » اسم فاعل است ولى اين احتمال نيز داده شده كه مصدر باشد مانند « عافية » .
( 2 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 378 .
( 3 ) « نور الثقلين » جلد 5 صفحه 448 حديث 16 .