« وطئا » در اصل به معنى گام نهادن و همچنين به معنى توافق كردن است .
تعبير به « اشد وطئا » يا به معنى مشقت و زحمتى است كه قيام و عبادت شبانه دارد ، و يا به معنى تاثيرات ثابت و راسخى است كه در پرتو اين عبادات در روح و جان انسان پيدا مىشود ( البته معنى دوم مناسبتر است ) .
اين احتمال نيز وجود دارد كه به معنى توافق بيشترى است كه در اين لحظات در ميان قلب و چشم و گوش انسان و بسيج همه آنها در مسير عبادت پيدا مىشود .
« اقوم » از ماده « قيام » به معنى پابرجاتر و صافتر است ، و « قيل » به معنى « سخن گفتن » است كه در اينجا اشاره به ذكر خدا و تلاوت قرآن است .
رويهمرفته اين آيه از آياتى است كه با تعبيرات پرمحتوايش رساترين سخن را در باره « عبادت شبانه » و نيايش سحرگاهان ، و راز و نياز با محبوب ، در ساعاتى كه اسباب فراغت خاطر از هر زمان فراهمتر است ، و همچنين تاثير آن در تهذيب نفس ، و پرورش روح و جان انسانى ، بيان كرده است ، و نشان مىدهد كه روح آدمى در آن ساعات آمادگى خاصى براى نيايش و مناجات و ذكر و فكر دارد .
در آيه بعد مىافزايد : « اين به خاطر آن است كه در روز تلاش و كوشش مستمر و فراوانى خواهى داشت » ( * ( إِنَّ لَكَ فِي النَّهارِ سَبْحاً طَوِيلًا ) * ) .
دائما مشغول هدايت خلق و ابلاغ رسالت پروردگار ، و حل مشكلات زندگى جمعى و فردى هستى ، و مجال كافى براى عبادت و نيايش حاصل نمىشود ، بنا بر اين عبادت شبانه را جانشين آن كن .
احتمال ديگرى كه در تفسير آيه وجود دارد و از جهاتى جالبتر ، و با
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 176
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٧٦