بلند است « شط » ناميده مىشود .
سپس افزودند : « ما گمان مىكرديم كه انس و جن هرگز ، دروغ بر خدا نمىبندند » ( * ( وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ تَقُولَ الإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَى اللَّه كَذِباً ) * ) .
اين سخن ممكن است اشاره به تقليد كوركورانه اى باشد كه اين گروه قبلا از ديگران داشتند ، و براى خدا شريك و شبيه و همسر و فرزند قائل بودند مىگويند :
اگر ما اين مسائل را از ديگران بدون دليل پذيرفتيم به خاطر خوشباورى بود ، هرگز خيال نمىكرديم كه انس و جن به خود جرأت دهند كه چنين دروغهاى بزرگى به خدا ببندند ، ولى اكنون كه در مقام تحقيق برآمديم و حق را دريافتيم و به آن ايمان آورديم حالا پى به غلط بودن اين تقليد ناروا مىبريم ، و به اين ترتيب به اشتباه خود و انحراف مشركان جن اعتراف مىكنيم .
سپس افزودند : يكى ديگر از انحرافات جن و انس اين بود كه « مردانى از انسانها به مردانى از جن پناه مىبردند ، و آنها سبب افزايش گمراهى و گناه و طغيانشان مىشدند » ( * ( وَأَنَّه كانَ رِجالٌ مِنَ الإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزادُوهُمْ رَهَقاً ) * ) .
« رهق » ( بر وزن شفق ) در اصل به معنى پوشاندن چيزى با قهر و غلبه است ، و از آنجا كه « گمراهى » و « گناه » و « طغيان » و « ترس » بر قلب و روح آدمى مسلط مىشود و آن را مىپوشاند ، به اين معانى تفسير شده است .
جمعى از مفسران اين جمله را اشاره به خرافه ديگرى دانستهاند كه در عصر جاهليت وجود داشت ، و آن اينكه : وقتى بعضى از قافلههاى عرب ، شب هنگام
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 107
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٠٧