گنهكاران است « و » زقوم « را به گياه تلخ و بدبو و بد طعمى تفسير كردهاند كه نمونه آن در سرزمين » تهامه « مىروئيده است ، و شيره تلخ و سوزنده اى داشته ، چگونه مىتوان ميان آن آيات و آيه مورد بحث جمع كرد ؟
در پاسخ اين سؤال بعضى گفتهاند : اين هر سه كلمه ( « ضريع » و « زقوم » و « غسلين » ) .
اشاره به يك مطلب است ، ( و آن گياه خشن و ناگوارى است كه غذاى اهل دوزخ است ) .
بعضى ديگر گفتهاند : دوزخيان در طبقات مختلفى هستند و هر يك از اين سه چيز غذاى گروهى از آنان است .
بعضى ديگر گفتهاند غذاى آنها « زقوم و ضريع » است ، و نوشيدنى آنها « غسلين » و تعبير به « طعام » در مورد نوشيدنى بىسابقه نيست .
در آخرين آيه مورد بحث براى تاكيد مىافزايد : « اين غذا را جز خطاكاران نمىخورند » ( * ( لا يَأْكُلُه إِلَّا الْخاطِؤُنَ ) * ) .
بعضى از مفسران گفتهاند : « خاطى » به كسى گفته مىشود كه عمدا به سراغ كار خطا مىرود ، ولى « مخطى » هم به عمد گفته مىشود هم به سهو ، بنا بر اين اين غذاى دوزخى مخصوص كسانى است كه با تعمد و آگاهى و به عنوان طغيان و سركشى راه شرك و كفر و بخل را مىپويند .
نكته : آغاز حركتگذارى حروف قرآن
در حديثى آمده است كه « صعصعة بن صوحان » كه از ياران « على » ع