مجازات قومش عجله كرد ، و گرفتار مجازات ترك اولى شد « ( * ( وَلا تَكُنْ كَصاحِبِ الْحُوتِ ) * ) .
« در آن زمان كه خدا را از درون شكم ماهى خواند در حالى كه محبوس بود و سينه اش مملو از غم و اندوه » ( * ( إِذْ نادى وَهُوَ مَكْظُومٌ ) * ) .
منظور از اين « ندا » همان است كه در آيه 87 سوره انبياء آمده است فَنادى فِي الظُّلُماتِ أَنْ لا إِله إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ : « او در ميان ظلمتها صدا زد كه معبودى جز تو نيست ، منزهى تو من از ستمكاران بودم » ، و به اين ترتيب به ترك اولاى خود اعتراف كرد ، و از خدا تقاضاى عفو و بخشش نمود .
اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور از « ندا » همان نفرينى باشد كه براى قومش كرد در حالى كه مملو از خشم و غضب بود ، ولى مفسران تفسير اول را برگزيدهاند از اين جهت كه تعبير به « نادى » در اين آيه هماهنگ است با تعبيرى كه در آيه 87 سوره انبيا آمده ، كه مسلما مربوط به زمانى است كه در شكم ماهى محبوس بود .
به هر حال « مكظوم » از ماده « كظم » ( بر وزن هضم ) به معنى گلوگاه است ، و « كظم سقاء » به معنى بستن دهان مشك است بعد از پرشدن ، به همين مناسبت به كسانى كه بسيار خشمگين يا غمناك مىشوند و خويشتندارى مىكنند « كاظم » گفته مىشود و باز به همين مناسبت اين واژه در معنى « حبس » نيز به كار رفته ، بنا بر اين « مكظوم » در آيه فوق دو معنى مىتواند داشته باشد ، مملو بودن از خشم و اندوه ، و يا محبوس بودن در شكم ماهى ، ولى معنى اول چنان كه گفتيم مناسبتر است .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 421
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٢١