زيادى داشت مردم در غفلت فرو مىرفتند ، و اگر فاصله كم بود حالتى شبيه به اضطرار پيدا مىكردند ، و در هر حال ، هدفهاى تربيتى ناتمام مىماند .
در آخرين آيه مورد بحث مىافزايد : « هنگامى كه آن وعده الهى و عذاب را از نزديك مشاهده كنند ، صورت كافران زشت و سياه مىشود » ، به گونه اى كه آثار غم و اندوه از آن مىبارد ( * ( فَلَمَّا رَأَوْه زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوه الَّذِينَ كَفَرُوا ) * ) « و به آنها گفته مىشود : اين همان چيزى است كه تقاضاى آن را داشتيد » ! ( * ( وَقِيلَ هذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِه تَدَّعُونَ ) * ) .
« تدعون » از ماده « دعاء » است ، يعنى پيوسته دعا و تقاضا مىكرديد قيامت واقع شود ، اكنون واقع شده است ، و راه فرارى از آن نيست ( 1 ) .
اين مضمون در حقيقت شبيه همان است كه در آيه 14 ذاريات خطاب به كفار آمده است كه روز قيامت به آنها گفته مىشود : ( هذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِه تَسْتَعْجِلُونَ ) : « اين همان چيزى است كه براى آن عجله داشتيد » و به هر حال ناظر به عذاب قيامت است همانگونه كه اكثر مفسران گفتهاند ، و دليلى مىشود بر اينكه : جمله « * ( مَتى هذَا الْوَعْدُ ) * » نيز اشاره به وعده قيامت است .
حاكم ابو القاسم حسكانى مىگويد : هنگامى كه كافران مقامات على ع را نزد خداوند مشاهده كردند ، صورتهاى آنها ( از شدت خشم و غضب ) سياه شد . ( 2 )
در حديثى از امام باقر ع نيز همين معنى نقل شده كه اين آيه در باره
هامش
( 1 ) « تدعون » از باب « افتعال » ، و از ماده دعاء ، به معنى تقاضا ، و يا از ماده « دعوا » به معنى تقاضا و يا انكار چيزى است .
( 2 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 330 .