يا اينكه « توبه نصوح » آن است كه در آن سه شرط باشد : كم سخن گفتن كم خوردن ، و كم خوابيدن .
يا اينكه « توبه نصوح » آن است كه توأم با چشمى گريان ، و قلبى بيزار از گناه باشد . . . و مانند اينها كه همگى شاخ و برگ يك واقعيت است و اين توبه خالص و كامل است .
در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام ص مىخوانيم هنگامى كه « معاذ بن جبل » از توبه نصوح سؤال كرد ، در پاسخ فرمود :
ان يتوب التائب ثم لا يرجع فى ذنب كما لا يعود اللبن الى الضرع
: « آن است كه شخص توبه كننده به هيچوجه بازگشت به گناه نكند آن چنان كه شير به پستان هرگز باز نمىگردد » ! ( 1 ) اين تعبير لطيف بيانگر اين واقعيت است كه توبه نصوح چنان انقلابى در انسان ايجاد مىكند كه راه بازگشت به گذشته را به كلى بر او مىبندد .
همانگونه كه بازگشت شير به پستان غير ممكن است .
اين معنى كه در روايات ديگر نيز وارد شده ، در حقيقت درجه عالى توبه نصوح را بيان مىكند ، و گرنه در مراحل پائينتر ممكن است بازگشتى باشد كه بعد از تكرار توبه سرانجام منتهى به ترك دائمى شود .
سپس به آثار اين توبه نصوح اشاره كرده ، مىافزايد « اميد است با اين كار پروردگار شما گناهانتان را ببخشد و بپوشاند » ( * ( عَسى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ ) * ) .
« و شما را در باغهايى از بهشت وارد كند كه نهرها از زير درختانش جارى است » ( * ( وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ) * ) .
« اين كار در روزى خواهد بود كه خداوند پيامبر و كسانى را كه با او
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 318 .