قرار گرفتن اين آيه بعد از آيه گذشته كه مخاطب در آن مؤمنان بودند اشاره به اين واقعيت است كه اگر به وضع زن و فرزند و خانواده خود نرسيد ممكن است كار شما به جايى رسد كه در قيامت مخاطب به اين خطاب شويد .
تعبير « * ( إِنَّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) * » بار ديگر اين حقيقت را تاييد مىكند كه جزاى گنهكاران در قيامت خود اعمال آنها است ، كه در برابر آنان ظاهر مىشود ، و با آنها خواهد بود ، تعبير آيه گذشته كه در آتش جهنم از درون وجود خود انسانها زبانه مىكشد نيز مؤيد همين معنى است .
اين نكته نيز قابل توجه است كه عدم قبول اعتذار در آنجا به خاطر اين است كه عذرخواهى نوعى توبه است ، و توبه تنها در اين جهان امكانپذير است ، نه در جهان ديگر و نه بعد از ورود در جهنم .
آيه بعد در حقيقت راه نجات از آتش دوزخ را نشان مىدهد ، مىگويد :
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! به سوى خدا بازگرديد و توبه كنيد ، توبه خالصى » ( * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّه تَوْبَةً نَصُوحاً ) * ) .
آرى نخستين گام براى نجات ، توبه از گناه است ، توبه اى كه از هر نظر خالص باشد ، توبه اى كه محرك آن فرمان خدا و ترس از گناه ، نه وحشت از آثار اجتماعى و دنيوى آن ، بوده باشد ، توبه اى كه براى هميشه انسان را از معصيت جدا كند و بازگشتى در آن رخ ندهد .
مىدانيم حقيقت « توبه » همان ندامت و پشيمانى از گناه است كه لازمه آن تصميم بر ترك در آينده است ، و اگر كارى بوده كه قابل جبران است در صدد جبران برآيد ، و گفتن استغفار نيز بيانگر همين معنى است ، و به اين ترتيب اركان توبه را مىتوان در پنج چيز خلاصه كرد : « ترك گناه - ندامت -
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 289
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٨٩