شرائط يك همسر باوفا است نيز در آنها نبود ، اما به عكس ، رفتار پيامبر ص با آنها با تمام اين اوصاف چنان بزرگوارانه بود كه حتى حضرت حاضر نشد تمام رازى كه او افشا كرده بود به رخ او بكشد ، تنها به قسمتى از آن اشاره كرده و لذا در حديثى از امير مؤمنان على ع آمده است :
ما استقصى كريم قط ، لان اللَّه يقول * ( عَرَّفَ بَعْضَه وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ ) *
: « افراد كريم و بزرگوار هرگز در مقام احقاق حق شخصى خويش تا آخرين مرحله ، پيش نمىروند ، زيرا خداوند در اينجا براى پيامبر ص مىفرمايد : او قسمتى را خبر داد و از قسمتى خوددارى كرد » ( 1 ) .
سپس روى سخن را به اين دو همسر كه در توطئه بالا دست داشتند كرده مىگويد : « اگر شما از كار خود توبه كنيد ، و دست از آزار پيامبر ص برداريد به سود شما است ، زيرا دلهاى شما با اين عمل از حق منحرف گشته ، و به گناه آلوده شده » ( * ( إِنْ تَتُوبا إِلَى اللَّه فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُما ) * ) .
منظور از اين دو نفر به اتفاق مفسران شيعه و اهل سنت ، « حفصه » و « عايشه » است كه به ترتيب دختران « عمر » و « ابو بكر » بودند .
« صغت » از ماده « صغو » ( بر وزن عفو ) به معنى متمايل شدن به چيزى است لذا مىگويند : صغت النجوم يعنى ستارگان ، متمايل به سوى مغرب شدند « ، به همين جهت واژه » اصغاء « ، به معنى گوش فرا دادن به سخن ديگرى آمده است ، و منظور از » * ( صَغَتْ قُلُوبُكُما ) * « در آيه مورد بحث ، انحراف دلهاى آنها از حق به سوى گناه بوده است ( 2 ) .
هامش
( 1 ) الميزان جلد 19 صفحه 392 .
( 2 ) طبق تفسيرى كه در بالا ذكر كرديم و بسيارى از مفسران آن را برگزيدهاند آيه محذوفى دارد و در تقدير چنين است : ان تتوبا الى اللَّه كانت خير لكما ( يا تقدير ديگرى شبيه اين معنى ) ولى بعضى احتمال دادهاند كه آيه محذوفى نداشته باشد و جمله « * ( صَغَتْ قُلُوبُكُما ) * » جزاى شرط باشد ( با اين قيد كه مفهوم جمله تمايل به سوى حق باشد نه باطل ) ولى اين احتمال بسيار بعيد است ، زيرا شرط به صورت فعل مضارع است و جزاء به صورت فعل ماضى ، و اين به عقيده اكثر نحويين جايز نيست ، ضمنا ذكر « قلوبكما » به صيغه جمع ، نه به صيغه تثنيه ، به خاطر آنست كه دو تثنيه در كنار هم از نظر فصاحت ناخوشآيند است و لذا به صورت جمع ذكر شده و معنى آن تثنيه است .