هر دو مكمل يكديگرند ، چرا كه در يك جا مىگويد : « تا آنجا كه در توان داريد تقوا پيشه كنيد » و در جاى ديگر مىگويد : « حق تقوا را اداء كنيد » مسلم است ادا كردن حق تقوا به مقدار قدرت و توانايى انسان است ، زيرا تكليف ما لا يطاق معنى ندارد ، هدف اين است كه انسان آخرين كوشش خود را در اين طريق به كار گيرد .
بنا بر اين كسانى كه آيه مورد بحث را ناسخ آيه سوره آل عمران دانستهاند در اشتباهند .
و در پايان آيه به عنوان تاكيدى بر مساله انفاق مىفرمايد : و آنها كه از بخل و حرص خويش مصون بمانند رستگار و پيروزند « ( * ( وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِه فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) * ) .
« شح » به معنى بخل توأم با حرص است ، و مىدانيم اين دو صفت رذيله از بزرگترين موانع رستگارى انسان ، و بزرگترين سد راه انفاق و كارهاى خير است ، اگر انسان دست به دامن لطف الهى زند و با تمام وجودش از او تقاضا كند و در خودسازى و تهذيب نفس بكوشد و از اين دو رذيله نجات يابد سعادت خود را تضمين كرده است .
گرچه در بعضى از روايات از امام صادق ع آمده است :
من ادى الزكاة فقد وقى شح نفسه
: « كسى كه زكات را بپردازد از بخل و حرص رهايى يافته » ( 1 ) ولى روشن است كه اين يكى از مصداقهاى زنده ترك بخل و حرص است ، نه تمام مفهوم آن .
در حديث ديگرى مىخوانيم كه امام صادق ع از شب تا صبح طواف خانه خدا بجا مىآورد و پيوسته مىفرمود :
اللهم قني شح نفسى
: « خداوندا ! مرا
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 301 .