گرفت .
اين احتمال نيز وجود دارد كه مراد از « الفتح » در اين آيه جنس فتح و هر گونه پيروزى مسلمين در جنگهاى اسلامى باشد ، يعنى : آنها كه در مواقع بحرانى از بذل مال و جان ابا داشتند از آنها كه بعد از فرونشستن طوفانها به يارى اسلام شتافتند برترند .
لذا براى تاكيد بيشتر مىافزايد : « اين گروه مقامشان برتر و بالاتر از كسانى است كه بعد از فتح انفاق كردند و جهاد نمودند » ( * ( أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَقاتَلُوا ) * ) .
عجب اينكه جمعى از مفسران كه آيه را ناظر به فتح مكه يا حديبيه مىدانند مصداق انفاق كننده را در اين آيه ابو بكر دانستهاند ، در حالى كه بدون شك از زمان هجرت تا آن زمان كه 6 تا 8 سال طول كشيد و غزوات زيادى رخ داد هزاران نفر در راه اسلام انفاق كردند و پيكار نمودند ، چرا كه در فتح مكه طبق تواريخ ده هزار نفر شركت كردند و مسلما از اين گروه عده زيادى به برنامههاى جنگى كمك مالى نمودند و انفاق فى سبيل اللَّه كردند ، و مسلم است كه تعبير به « قبل » به معنى انفاق در آستانه اين فتح است نه در آغاز اسلام و بيست و يك سال قبل ! اين نكته نيز لازم به يادآورى است كه بعضى از مفسران اصرار دارند كه انفاق برتر از جهاد است تا با پيشداوريهاى آنها هماهنگ شود و شايد ذكر انفاق را در آيه فوق قبل از جهاد گواه بر اين مطلب بدانند ، در حالى كه روشن است مقدم داشتن انفاق مالى به خاطر اين است كه وسائل و مقدمات و ابزار جنگ به وسيله آن فراهم مىگردد ، و گرنه بدون شك بذل جان و آمادگى براى شهادت از انفاق مالى برتر و بالاتر است .
به هر حال از آنجا كه هر دو گروه با تفاوت درجه مشمول عنايات حقند
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 320
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٢٠