« كجا تو را بيابم اى پروردگار » ؟ ! قال : يا موسى اذا قصدت الى فقد وصلت الى ! : « خطاب آمد كه اى موسى هر زمان اراده من كنى به من رسيده اى » ! ( 1 ) .
اصولا اين « معيت » ( همراه بودن خدا با بندگان ) به قدرى ظريف و دقيق است كه هر انسان متفكر و مؤمنى به مقدار انديشه و ايمانش آن را درك مىكند و از عمق آن با خبر مىگردد .
بعد از مساله حاكميت و تدبير سخن به مساله مالكيت او در كل جهان هستى مىرسد ، مىفرمايد : « مالكيت آسمانها و زمين از آن او است » ( * ( لَه مُلْكُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ) .
و سرانجام به مساله مرجعيت او اشاره كرده مىافزايد : « و همه كارها به او بازگشت مىكند » ( * ( وَإِلَى اللَّه تُرْجَعُ الأُمُورُ ) * ) .
آرى وقتى او خالق و مالك و حاكم و مدبر ما است و همه جا با ما مىباشد مسلما بازگشت همه ما و همه كارها نيز به سوى او است .
ما رهروان منزل عشق او هستيم كه با كوله بارى از اميد و نيروها از سرمنزل عدم به راه افتادهايم ، و تا به اقليم وجود اينهمه راه آمدهايم ، ما از او هستيم و به سوى او باز مىگرديم ، چرا كه مبدأ و منتهى او است .
قابل توجه اينكه در سه آيه قبل نيز عين اين توصيف آمده بود : له ملك السماوات و الارض اين تكرار ممكن است به آن خاطر باشد كه در آنجا تنها از مساله حيات و مرگ موجودات زنده سخن در ميان بود ، و اينجا دامنه بحث گسترده تر شده و سخن از بازگشت همه امور به سوى او است .
و نيز در آنجا مقدمه اى بود براى بيان قدرت خداوند بر همه چيز و در اينجا
هامش
( 1 ) روح البيان جلد 9 صفحه 351 .