توجه به اين حقيقت به انسان درك و ديدى مىدهد كه خدا را در همه جا و با همه چيز و در درون جان خود ببيند و احساس كند ، و به او عشق ورزد .
سپس شاخه ديگرى از علم بىپايانش را بيان كرده ، مىافزايد : « آنچه را در زمين نفوذ مىكند ، آنچه از آن برمىآيد ، و آنچه از آسمان نازل مىشود ، و آنچه به آسمان بالا مىرود ، همه را مىداند ، و از همه با خبر است » ( * ( يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الأَرْضِ وَما يَخْرُجُ مِنْها وَما يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَما يَعْرُجُ فِيها ) * ) .
گرچه تمام اين امور در تعبير « * ( هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ) * » كه در آيات قبل آمده جمع است ، اما شرح اين معانى توجه بيشترى به انسان در زمينه وسعت علم خداوند مىدهد .
آرى او از آنچه در زمين فرو مىرود آگاه است : از تمام قطرههاى باران .
از امواج سيلابها .
از دانههاى گياهان كه با كمك باد يا حشرات در زمين پراكنده مىشوند و نفوذ مىكنند .
از ريشههاى درختان به هنگامى كه در جستجوى آب و غذا به اعماق زمين پيش فرو روند .
از انواع معادن و ذخائرى كه روزى بر صفحه زمين بوده و سپس در آن دفن شده .
از گنجها و دفينهها .
از اجساد مردگان .
از انواع حشراتى كه در زمين لانه مىسازند .
آرى از همه اينها آگاه است .
و نيز از گياهانى كه از زمين برمىآيند .
از چشمه هايى كه از دل خاك و صخرهها مىجوشد .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 305
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٠٥