مىگردد .
و به تعبير ديگر مىتوان گفت : « روح » اشاره به تمام امورى است كه انسان را از ناملائمات رهايى مىبخشد تا نفسى آسوده كشد ، و اما « ريحان » اشاره به مواهب و نعمتهايى است كه بعد از رفع ناملائمات عائد انسان مىگردد .
مفسران اسلامى تفسيرهاى متعددى براى اين دو واژه ذكر كردهاند كه شايد بالغ بر ده تفسير شود .
گاه گفتهاند : « روح » به معنى « رحمت » و « ريحان » هر شرافت و فضيلتى را شامل مىشود .
و گاه گفتهاند « روح » نجات از آتش دوزخ و « ريحان » دخول در بهشت است گاه « روح » را به معنى آرامش در قبر و « ريحان » را در بهشت دانستهاند .
گاه « روح » را به معنى « كشف الكروب » ( بر طرف ساختن ناراحتيها ) و ريحان را به معنى « غفران الذنوب » ( آمرزش گناهان ) تفسير كردهاند .
و گاه « روح » را به معنى « انظر الى وجه اللَّه » و « ريحان » را « استماع كلام اللَّه » شمردهاند . . . و مانند اينها .
ولى همانگونه كه گفتيم اينها مصاديقى است از آن مفهوم كلى و جامع كه در تفسير آيه ذكر شد .
قابل توجه اينكه بعد از ذكر « روح » و « ريحان » سخن از « جنة نعيم » ( بهشت پر نعمت ) به ميان آورده ، كه ممكن است اشاره به اين باشد كه روح و ريحان در آستانه مرگ ، و در قبر و برزخ به سراغ مؤمنان مىآيد و بهشت در آخرت ، چنان كه در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم كه در تفسير اين آيه فرمود :
فاما ان كان من المقربين فروح و ريحان يعنى فى قبره ، و جنة نعيم يعنى فى الآخرة :
« اما اگر از مقربان باشد روح و ريحان از آن او است ،
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 282
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٨٢