همانگونه كه پيغمبر ص در بيعت با زنان بعد از فتح مكه شرط كرد كه « مشرك نشوند و آلوده به بىعفتى نگردند و دزدى نكنند و فرزندان خود را نكشند و امور ديگر » ( سوره ممتحنه آيه 12 ) .
به هر حال در باره احكام بيعت بحثهاى مختلفى است كه به طور فشرده در اينجا يادآور مىشويم ، هر چند مسائل اين بحث در فقه اسلامى نيز در هاله اى از ابهام فرو رفته است :
1 - « ماهيت بيعت » يك نوع قرار داد و معاهده ميان بيعت كننده از يك سو ، و بيعت پذير از سوى ديگر است ، و محتواى آن اطاعت و پيروى و حمايت و دفاع از بيعت شونده است ، و بر طبق شرائطى كه در آن ذكر مىكنند درجات مختلفى دارد .
از لحن آيات قرآن و احاديث استفاده مىشود كه بيعت يك نوع عقد لازم از سوى بيعت كننده است كه عمل بر طبق آن واجب مىباشد ، و بنا بر اين مشمول قانون كلى « أَوْفُوا بِالْعُقُودِ » است ( مائده - 1 ) .
بنا بر اين بيعت كننده حق فسخ را ندارد ، ولى بيعت پذير چنانچه صلاح بداند مىتواند بيعت خود را بر دارد و فسخ كند ، در اين صورت بيعت كننده از التزام و عهد خود آزاد مىگردد ( 1 ) .
2 - بعضى بيعت را شبيه « انتخابات » يا نوعى از آن مىدانند ، در حالى كه
هامش
( 1 ) در ماجراى كربلا مىخوانيم كه امام حسين ( ع ) شب عاشورا خطبه خواند و ضمن اظهار قدردانى از يارانش بيعت خود را از آنها برداشت ، تا هر جا مىخواهند بروند ، ( ولى آنها هم چنان وفادار ماندند ) و فرمود :
فانطلقوا فى حل ليس عليكم منى زمام
( كامل ابن اثير جلد 4 صفحه 57 ) .