مىگويد ، و مخاطبان سست عنصر را مورد نكوهش قرار مىدهد ، مىفرمايد :
« فلما راى اللَّه صدقنا انزل بعدونا الكبت ، و انزل علينا النصر ، حتى استقر الاسلام ملقيا جرانه ، و متبوءا اوطانه ، و لعمرى لو كنا ناتى ما اتيتم ، ما قام للدين عمود ، و لا اخضر للايمان عود ، و ايم اللَّه لتحتلبنها دما ، لتتبعنها ندما » ! : « هنگامى كه خداوند صدق و اخلاص ما را ديد خوارى و ذلت را بر دشمن ، و پيروزى و نصر را بر ما نازل كرد تا آنجا كه اسلام بر صفحه زمين گسترده شد ، و مناطق پهناورى را براى خويش برگزيد ، بجانم سوگند اگر ما در مبارزه همچون شما بوديم ، هرگز پايه اى از دين بر پا نمىشد ! و شاخه اى از درخت ايمان سبز نمىگشت و به خدا سوگند به جاى شير ، خون مىدوشيد و پشيمان مىشويد » ( 1 ) .
نكته : بيعت و خصوصيات آن
بيعت از ماده « بيع » در اصل به معنى دست دادن به هنگام قرار داد معامله است ، و سپس به دست دادن براى پيمان اطاعت اطلاق شده است ، و آن چنين بود كه هر گاه كسى مىخواست اعلام وفادارى به ديگرى كند ، او را به رسميت بشناسد و از فرمانش اطاعت كند ، با او بيعت مىكرد ، و شايد اطلاق اين كلمه به اين معنى از اين جهت بود كه هر يك از دو طرف تعهدى همچون تعهد دو معامله گر در برابر ديگرى مىكردند . بيعت كننده حاضر مىشد گاه تا پاى جان و گاه تا پاى مال و فرزند در راه اطاعت او بايستد ، و بيعت پذير نيز حمايت و دفاع او را بر عهده مىگرفت .
ابن خلدون در مقدمه تاريخ خود مىگويد : « كانوا اذا بايع الامير
هامش
( 1 ) « نهج البلاغه » خطبه 56 .