و موسى نقل شده است ، در آيات گذشته ده مطلب در طى دو فراز ذكر شده بود ، فراز اول ناظر به مسئوليت هر كس در مقابل اعمالش مىباشد ، و فراز دوم در باره منتهى شدن تمام خطوط به پروردگار سخن مىگويد ، و در آيات مورد بحث كه تنها به ذكر يك مطلب مىپردازد سخن از مجازات و هلاكت دردناك چهار قوم از اقوام ستمگر پيشين است كه هشدارى است براى آنها كه از دستورات گذشته سرپيچى مىكنند و به مبدأ و معاد ايمان ندارند ( 1 ) .
نخست مىفرمايد : « آيا انسان خبر ندارد كه در كتب پيشين آمده است كه خداوند قوم » عاد نخستين « را هلاك كرد » ؟ ! ( * ( وَأَنَّه أَهْلَكَ عاداً الأُولى ) * ) .
توصيف قوم « عاد » به « الاولى » ( نخستين ) يا به خاطر قدمت اين قوم است به طورى كه در ميان عرب معمول است هر چيز قديمى را « عادى » مىگويند ، و يا به خاطر آن است كه در تاريخ دو قوم « عاد » وجود داشتهاند و قوم معروف كه پيامبرشان حضرت هود ع بود همان عاد نخستين است ( 2 ) .
سپس مىافزايد : « همچنين خداوند قوم ثمود را بر اثر طغيانشان هلاك كرد و احدى از آنها را باقى نگذارد » ( * ( وَثَمُودَ فَما أَبْقى ) * ) .
سپس در باره قوم نوح مىفرمايد : « و نيز قوم نوح را قبل از آنها هلاك كرد » ( * ( وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ ) * ) .
هامش
( 1 ) توجه داشته باشيد كه اين مطالب يازده گانه همه با « ان » شروع مىشود ، نخستين آنها در آيه 38 « * ( أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ) * » و آخرين آنها در آيه 50 « * ( وَأَنَّه أَهْلَكَ عاداً الأُولى ) * » است .
( 2 ) « مجمع البيان » و « روح المعانى » و « تفسير فخر رازى » .