3 - حديث پر معنايى از پيامبر ( ص )
در حديثى آمده است كه پيغمبر اكرم ص از كنار جمعى مىگذشت كه مشغول خنده بودند فرمود :
لو تعلمون ما اعلم لبكيتم كثيرا و لضحكتم قليلا :
« اگر آنچه را من مىدانم مىدانستيد بسيار گريه مىكرديد و كم مىخنديد » ! هنگامى كه پيامبر از آنجا گذشت جبرئيل بر او نازل شد و عرض كرد : ان اللَّه هو اضحك و ابكى : « خنده و گريه هر دو از سوى خدا است » .
پيامبر ص به سوى آنها بازگشت و فرمود : چهل گام بيشتر نرفته بودم كه جبرئيل پيش من آمد و گفت : نزد آنها بازگرد و به آنها بگو ان اللَّه اضحك و ابكى ( 1 ) .
اشاره به اينكه لزومى ندارد يك فرد با ايمان هميشه گريان باشد ، هم گريه از خوف خداوند و از بيم گناهان در جاى خود لازم است ، و هم خنده به هنگام نشاط ، چرا كه همه از سوى خدا است .
به هر حال اين تعبيرات هيچ منافاتى با اصل اختيار و آزادى اراده انسان ندارد ، چرا كه هدف بيان علة العلل و خالق اين غرائز و احساسات است .
و اگر در جاى ديگر ( در آيه 82 توبه ) فرموده است : فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَلْيَبْكُوا كَثِيراً جَزاءً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ : « آنها بايد كمتر بخندند و بسيار بگريند بخاطر كيفر كارهايى كه انجام مىدادند » مربوط به منافقان است چنان كه آيات قبل و بعد آن گواهى مىدهد .
جالب توجه اينكه در آغاز سوره ، قسم به ستاره مىخورد هنگامى كه
هامش
( 1 ) تفسير « در المنثور » جلد 6 صفحه 130 .