گفتيم - در غزوه بدر كشته شدند ، ولى گروه عظيمى نيز توبه كردند و ايمان آوردند و در صف مسلمانان راستين قرار گرفتند ، و خداوند آنان را مشمول عفو خود قرار داد ( 1 ) .
جمله « * ( وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ ) * » ( ولى بيشتر آنها نمىدانند ) اشاره به اين است كه آنها غالبا از عذابهايى كه در دنيا و آخرت در انتظارشان است بيخبرند و مفهومش اين است كه اقليتى از آنها از اين معنى آگاهند ، و در عين حال بر اثر لجاجت و عناد در مخالفت خود اصرار مىورزند .
در آيه بعد پيامبر را در مقابل اينهمه كارشكنيها و تهمتها و ناسزاها دعوت به صبر و استقامت مىكند ، مىفرمايد : « در طريق ابلاغ حكم پروردگارت صبر و شكيبايى و استقامت كن » ( * ( وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ ) * ) ( 2 ) .
اگر تو را كاهن و مجنون و شاعر مىخوانند صبر كن ، و اگر آيات قرآن را افتراهايى مىپندارند كه به خدا بسته شده است شكيبايى نما ، و اگر در برابر اينهمه براهين منطقى باز به لجاج و عناد ادامه مىدهند استقامت به خرج ده ،
هامش
( 1 ) آنها كه جمله « * ( فِيه يُصْعَقُونَ ) * » را اشاره به روز قيامت و آغاز رستاخيز مىدانند عذاب را در آيه مورد بحث به معنى عذاب قبر و مجازات برزخى گرفتهاند ، ولى چون آن تفسير ضعيف است اين احتمال نيز ضعيف است .
( 2 ) منظور از « حكم ربك » ممكن است همان تبليغ احكام الهى باشد كه پيامبر ( ص ) مامور است در راه آن صبر و شكيبايى كند ، و يا عذاب خداوند است كه به دشمنان وعده داده شده ، يعنى در انتظار باش تا عذاب الهى دامانشان را بگيرد ، و يا به معنى اوامر و فرمان خدا است ، يعنى چون خداوند دستور داده است صبر و استقامت كن گرچه جمع هر سه تفسير نيز ممكن است ، ولى تفسير اول مناسبتر به نظر مىرسد مخصوصا با توجه به جمله « انك باعيننا » .