بعضى متوسط و بعضى هدف نهايىاند و بعضى نتيجه آن .
هدف اصلى همان « عبوديت » است كه در آيات مورد بحث به آن اشاره شده ، و مساله « علم و دانش » و « امتحان و آزمايش » اهدافى هستند كه در مسير عبوديت قرار مىگيرند ، و « رحمت واسعه خداوند » نتيجه اين عبوديت است .
به اين ترتيب روشن مىشود كه ما همه براى عبادت پروردگار آفريده شدهايم ، اما مهم اين است كه بدانيم حقيقت « عبادت » چيست ؟
آيا تنها انجام مراسمى مانند ركوع و سجود و قيام و قعود و نماز و روزه منظور است ؟ يا حقيقتى است ما وراى اينها ؟ هر چند عبادات رسمى نيز همگى واجد اهميتند .
براى يافتن پاسخ اين سؤال بايد روى واژه « عبد » و « عبوديت » تكيه كرد و به تحليل آنها پرداخت .
« عبد » از نظر لغت عرب به انسانى مىگويند كه سر تا پا تعلق به مولا و صاحب خود دارد ، اراده اش تابع اراده او ، و خواستش تابع خواست او است . در برابر او مالك چيزى نيست ، و در اطاعت او هرگز سستى به خود راه نمىدهد .
و به تعبير ديگر « عبوديت » - آن گونه كه در متون لغت آمده - اظهار آخرين درجه خضوع در برابر معبود است ، و به همين دليل تنها كسى مىتواند معبود باشد كه نهايت انعام و اكرام را كرده است و او كسى جز خدا نيست .
بنا بر اين عبوديت نهايت اوج تكامل يك انسان و قرب او به خدا است .
عبوديت نهايت تسليم در برابر ذات پاك او است .
عبوديت اطاعت بى قيد و شرط و فرمانبردارى در تمام زمينه هاست .
و بالآخره عبوديت كامل آن است كه انسان جز به معبود واقعى يعنى كمال مطلق نينديشد ، جز در راه او گام بر ندارد ، و هر چه غير او است فراموش كند ، حتى خويشتن را !
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 387
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٧