است كه حق مطالبه در آن نيست .
« فاضل مقداد » در « كنز العرفان » تصريح مىكند كه منظور از « حق معلوم » حقى است كه خود آنها در اموالشان قرار مىدهند ، و خويشتن را موظف به آن مىدانند ( 1 ) .
نظير اين معنى در سوره معارج آيه 24 و 25 آمده است مىفرمايد : وَالَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ .
و با توجه به اينكه حكم وجوب زكات در مدينه نازل شد ، و آيات اين سوره همگى مكى است نظر اخير تاييد مىشود .
در رواياتى كه از منابع اهل بيت ع رسيده نيز تاكيد شده كه منظور از « حق معلوم » چيزى غير از زكات واجب است .
در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم :
لكن اللَّه عز و جل فرض فى اموال الاغنياء حقوقا غير الزكاة ، فقال عز و جل : وَالَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ لِلسَّائِلِ ) * ، فالحق المعلوم غير الزكاة ، و هو شىء يفرضه الرجل على نفسه فى ماله . . . ان شاء فى كل يوم و ان شاء فى كل جمعة و ان شاء فى كل شهر . . . : « ولى خداوند متعال در اموال ثروتمندان حقوقى غير از زكات قرار داده ، از جمله اينكه فرموده است : در اموال آنها حق معلومى براى سائل و محروم است ، بنا بر اين » حق معلوم « غير از زكات است ، و آن چيزى است كه انسان شخصا بر خود لازم مىكند كه از مالش بپردازد . . . براى هر روز ، و يا اگر بخواهد در هر جمعه و يا در هر ماه . . . » ( 2 ) .
در اين زمينه احاديث متعدد ديگرى با تعبيرات مختلف از امام على بن
هامش
( 1 ) « كنز العرفان » جلد 1 صفحه 226 .
( 2 ) « وسائل الشيعه » جلد 6 صفحه 27 ( ابواب ما تجب فيه الزكات باب 7 حديث 2 ) .