احسان و نيكوكارى كه در اينجا آمده معنى وسيعترى دارد كه هم اطاعت خدا را شامل مىشود و هم انواع نيكيها به خلق خدا .
آيات بعد به توضيح چگونگى نيكوكار بودن آنها پرداخته ، سه وصف را از ميان اوصاف آنها بيان مىكند .
نخست اينكه : « آنها كمى از شبها را مىخوابيدند » ( * ( كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ ) * ) .
« يهجعون » از ماده « هجوع » به معنى خواب شبانه است .
بعضى گفتهاند منظور اين است كه آنها اكثر شب را بيدار بودند و كمى از شب را مىخوابيدند ، و به اصطلاح همواره شب زنده دار بودند .
ولى از آنجا كه اين حكم به صورت يك دستور عمومى براى پرهيزگاران و محسنين بعيد به نظر مىرسد اين تفسير مناسب نيست ، بلكه منظور اين است كه آنها كمتر اتفاق مىافتاد تمام شب را بخوابند ، و به تعبير ديگر « ليل » ( شب ) به صورت جنس و عموم در نظر گرفته شده .
بنا بر اين همه شب بخشى را بيدار بودند و به عبادت و نماز شب مىپرداختند و شبهايى را كه تماما در خواب باشند و عبادت شبانه از آنها به كلى فوت شود كم بوده است .
اين تفسير در حديثى از امام صادق ع نيز نقل شده است ( 1 ) .
براى اين آيه تفسيرهاى ديگرى ذكر كردهاند كه چون بعيد بود از بيان
هامش
( 1 ) مرحوم « طبرى » در « مجمع البيان » به اين حديث اشاره كرده است ( جلد 9 صفحه 155 ) در تفسير صافى نيز اين حديث از كافى به اين صورت نقل شده : كانوا اقل الليالى يفوتهم لا يقومون فيها ( تفسير صافى ذيل آيه مورد بحث ) .