وجود دارد كه اين عقيده مشهور را متزلزل مىسازد :
1 - جمله « رَضِيَ اللَّه عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْه » در سوره توبه تنها مخصوص مهاجران و انصار نيست ، زيرا در همان آيه در كنار مهاجران و انصار « الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ » قرار گرفته كه مفهومش شامل تمام كسانى است كه تا دامنه قيامت به نيكى از آنها پيروى مىكنند .
همانگونه كه « تابعان » اگر يك روز در خط ايمان و احسان باشند و روز ديگر در خط كفر و اسائه ( بدى كردن ) قرار گيرند ، از زير چتر رضايت الهى خارج مىشوند عين همين مطلب در باره « صحابه » نيز مىآيد ، زيرا آنها را نيز در آخرين آيه سوره فتح مقيد به ايمان و عمل صالح كرده كه اگر يك روز اين عنوان از آنها سلب شود از دائره رضايت الهى بيرون خواهند رفت .
و به تعبير ديگر تعبير به « احسان » هم در مورد « تابعان » است ، و هم در مورد « متبوعان » بنا بر اين هر كدام از اين دو ، « خط احسان » را رها كنند مشمول رضايت خدا نخواهند بود .
2 - از روايات اسلامى چنين استفاده مىشود كه اصحاب پيامبر ص هر چند امتياز مصاحبت آن بزرگوار را داشتند ، ولى كسانى كه در دورانهاى بعد مىآيند و از ايمان راسخ و عمل صالح برخوردارند از يك نظر از صحابه افضلند ، چرا كه آنها شاهد انواع معجزات بودهاند ولى ديگران بدون مشاهده آنها ، و با استفاده از دلائل ديگر ، در همان راه گام نهادهاند .
چنان كه در حديثى از پيامبر ص مىخوانيم كه يارانش عرض كردند :
نحن اخوانك يا رسول اللَّه ؟ ! قال : لا انتم اصحابى ، و اخوانى الذين ياتون بعدى ، آمنوا بى و لم يرونى ، و قال : للعامل منهم اجر خمسين منكم ، قالوا بل منهم يا رسول اللَّه ؟ قال : بل منكم ! ردوها ثلاثا ، ثم قال : لانكم تجدون على الخير اعوانا
! :
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 120
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٢٠