آيا كلمه « تلك » اشاره به آيات قرآنى است ؟ يا آيات و نشانههاى خداوند در آفاق و انفس كه در آيات قبل به آن اشاره شده ؟ هر دو احتمال را دادهاند .
ولى ظاهرا به قرينه تعبير به « تلاوت » منظور آيات قرآنى است ، منتها همين آيات قرآنى بيانگر نشانههاى خدا در سراسر عالم هستى است و به اين ترتيب هر دو تفسير قابل جمع است ( دقت كنيد ) .
به هر حال « تلاوت » از ماده « تلو » بر وزن ( فكر ) يعنى سخنى را پشت سر سخن ديگرى آوردن ، بنا بر اين تلاوت آيات قرآن همان قرائت آيات پشت سر يكديگر است .
تعبير به « حق » اشاره به محتواى اين آيات و هم اشاره به حقانيت نبوت پيامبر ص و وحى الهى است ، و به عبارت ديگر : اين آيات آن چنان گويا و مستدل است كه دليل حقانيت آن و آورنده آن در خودش نهفته است .
به راستى اگر آنها به اين آيات ايمان نياورند به چه چيز ايمان خواهند آورد ؟ و لذا در پايان آيه مىافزايد : « اين گروه كافر به كدام سخن بعد از سخن خدا و آياتش ايمان مىآورند » ؟ ! ( * ( فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَ اللَّه وَآياتِه يُؤْمِنُونَ ) * ) ( 1 ) .
به گفته طبرسى در مجمع البيان « حديث » اشاره به داستانهاى عبرتانگيز اقوام پيشين و سرگذشت پندآموز آنهاست ، در حالى كه « آيات » به دلائلى گفته مىشود كه صحيح را از باطل جدا مىسازد و آيات قرآن مجيد از هر دو سخن مىگويد .
آرى به راستى قرآن مجيد آن چنان محتوايى از نظر استدلال و براهين
هامش
( 1 ) تعبير به « بعد اللَّه » محذوفى دارد كه در تقدير چنين است « * ( فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَ ) * حديث اللَّه » .