گرفته است ، و انسانها بيش از همه مشمول اين رحمتند .
در ذيل همين آيه و آيات بعد اوصاف هفتگانه اى براى خداوند مىشمرد كه همگى بيانگر مقام توحيد او است مىفرمايد : « او سميع و عليم است » ( * ( إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ) * ) .
تقاضاى بندگان را مىشنود به اسرار درون دلهاى آنها آگاه است .
سپس در بيان سومين توصيف مىفرمايد : « خداوندى كه پروردگار آسمانها و زمين و آنچه در ميان آن دو قرار گرفته است مىباشد ، اگر شما يقين داريد » ( * ( رَبِّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَما بَيْنَهُما إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنِينَ ) * ( 1 ) ( 2 ) .
از آنجا كه بسيارى از مشركان به خدايان و ارباب متعددى قائل بودند ، و براى هر نوع از انواع موجودات ربى مىپنداشتند ، و تعبير بربك ( پروردگار تو ) در آيه قبل ممكن بود چنين توهمى را براى آنها ايجاد كند كه پروردگار پيامبر ص غير از رب موجودات ديگر است ، در اين آيه با جمله * ( رَبِّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَما بَيْنَهُما ) * خط بطلان بر همه مىكشد و اثبات مىكند كه پروردگار همه موجودات عالم يكى است .
جمله « * ( إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنِينَ ) * » : ( اگر شما يقين داريد ) كه به صورت جمله شرطيه آمده است در اينجا سؤالانگيز است كه آيا ربوبيت پروردگار عالم مشروط به چنين شرطى است ؟
ولى ظاهر اين است كه منظور از ذكر اين جمله بيان يكى از دو معنى و يا هر دو معنى است : نخست اينكه « اگر شما طالب يقين هستيد راه اين است كه در
هامش
( 1 ) كلمه « رب » در اين آيه بدل است از « رب » در آيه قبل .
( 2 ) جزاى جمله شرطيه * ( إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنِينَ ) * محذوف است ، و در تقدير چنين مىباشد ان كنتم من اهل اليقين او فى طلب اليقين علمتم ان اللَّه رب السموات و الارض و ما بينهما .