در آيه بعد به تناسب بحثى كه از انفاق خالص در ميان بود به دو نمونه از انفاقها كه يكى براى خدا است ، و ديگرى به منظور رسيدن به مال دنيا است اشاره كرده ، مىفرمايد : « آنچه را به منظور جلب افزايش مىپردازيد تا در اموال مردم فزونى گيرد ، نزد خدا فزونى نخواهد يافت ، و آنچه را به عنوان زكات مىپردازيد و تنها رضاى خدا را مىطلبيد چنين كسانى داراى پاداش مضاعفند » ( * ( وَما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّه وَما آتَيْتُمْ مِنْ زَكاةٍ تُرِيدُونَ وَجْه اللَّه فَأُولئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ ) * ) .
مفهوم جمله دوم يعنى دادن زكات و انفاق كردن در راه خدا كه موجب اجر و پاداش فراوان مىباشد روشن است ، ولى در مورد جمله اول با توجه به اينكه ربا در اصل به معنى افزايش است ، تفسيرهاى گوناگونى گفتهاند .
نخستين تفسير كه از همه روشنتر و با مفهوم آيه سازگارتر ، و هماهنگ با رواياتى است كه از اهل بيت ع رسيده ، اين است كه منظور هدايايى است كه بعضى از افراد براى ديگران - مخصوصا صاحبان مال و ثروت - مىبرند ، به اين منظور كه پاداشى بيشتر و بهتر از آنها دريافت دارند .
بديهى است در اين گونه هدايا نه استحقاق طرف در نظر گرفته مىشود ، و نه شايستگيها و اولويتها ، بلكه تمام توجه به اين است كه اين هديه به جايى داده شود كه بتواند مبلغ بيشترى را صيد كند ! ، و طبيعى است اينچنين هدايا كه جنبه اخلاص در آن نيست از نظر اخلاقى و معنوى فاقد ارزش مىباشد .
بنا بر اين مراد از ربا ، در اين آيه همان « هديه و عطيه » است و منظور از جمله « * ( لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ ) * » گرفتن پاداش بيشتر از مردم است .
بدون شك گرفتن چنين پاداشى حرام نيست ، چون شرط و قراردادى در كار نبوده ، ولى فاقد ارزش معنوى و اخلاقى است ، و لذا در روايات متعددى كه از امام صادق ع در منابع معروف حديث آمده است از آن به « رباى حلال » تعبير
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 444
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٤٤